Cảm ơn đã gợi hứng cho tôi viết bài này: Việt Nam và Việt Nam Tôi thấy câu này trong cuốn ?oNghệ thuật tiểu thuyết? của Milan Kundera rất sâu sắc: ?odấu hiệu của sự trưởng thành là năng lực cưỡng lại các biểu tượng?. Biểu tượng là chiếc mũ chụp lên đầu ta và ta coi đó là toàn vẹn bầu trời. Và ta như một kẻ nô lệ tự nguyện, tiếp tục ham muốn chụp cái mũ ấy lên những ai mà ta cho là không nằm trong biểu tượng ấy (tức là những kẻ đáng thương, thấp hèn..., nói chung là xấu). Một số biểu tượng làm con người bị và tự tiêu diệt bản sắc của chính mình: biểu tượng người yêu nước, biểu tượng người hiện đại, biểu tượng người sành điệu. Trong khi, tình yêu, tính hiện đại, sự sành điệu (cá tính) là những cái vượt ra ngoài biểu tượng. Bởi vì, đó là sản phẩm của sự sáng tạo không ngừng. Tôi đang biểu tượng hóa tình yêu, tính hiện đại, sự sành điệu nhưng có lẽ điều này được bản thân tha thứ vì đó là sự biểu tượng về ý thức không biểu tượng. Tổ quốc trong tôi, với nghĩa đẹp, là quê hương, và quê hương, với nghĩa đẹp, có nghĩa là nơi trú ngụ, nơi bày ra ổ rơm với những cọng rơm là những cảm giác thân thuộc: mềm, dặm, êm, lún... Vì vậy, cảm giác tổ quốc quê hương của tôi là điều thiện và sự phong phú. Tôi nghĩ, tổ quốc gần gũi và thực nhất là thân thể của người mình yêu. Nhưng bởi vì, dù ta cũng được yêu lại thì thân xác gần như một gánh nặng, mình mang còn chưa xuể nữa là lúc nào cũng mang theo nhau. Đành vậy, còn một tổ quốc có một thân xác vô hình luôn bám dính ta là cái tổ quốc ?onhẹ khôn kham? (chữ của Kundera): ngôn ngữ. Tổ quốc ấy là thứ ngôn ngữ ta suy nghĩ bằng, nghĩa là, im lặng bằng. Với tôi, hiện tại, là Tiếng Việt. Nếu bạn có chung tổ quốc ấy với tôi, bạn đã, đang hoặc sẽ có cảm giác Việt Nam dù là một đất nước nhiều người nghèo khổ, vừa bớt nghèo khổ lại ô nhiễm, trụy lạc, bị gặm nhấm sứt sẹo... thì cái âm ?oViệt Nam? vẫn thân thuộc và mềm như cái ổ rơm được kết bằng những sợi rơm của những người/vật/điều ta yêu quí. Ngay cả khi bạn yêu quí một người, vật, điều nước ngoài, bạn cũng có cảm giác người/vật/điều đó rất ?oViệt Nam?, văn hóa tiếng Việt và văn hóa siêu tổ quốc về chữ ?oViệt Nam? của bạn đã Việt Nam hóa người/vật/điều đó. Cảm giác nhập nhằng này nhiều khi đau khổ, cô đơn và bất lực đáng sợ khi tổ quốc vật chất ngày càng xa lạ với tổ quốc tinh thần khiến ta có nhu cầu hoặc nhu cầu sống của ta trong một môi trường khốn nạn bắt phải chối bỏ một trong hai thứ. Chúng ta luôn dễ đánh nhau chỉ vì người khác mắng mỏ tổ quốc này mà ta lại cảm giác họ đánh vào tổ quốc sâu thẳm trong ta chỉ vì chúng mang một định mệnh: chung một dòng sông, à nhầm, chung một cái tên. Tôi nghĩ, mục đích sống của con người là cân bằng (chứ không phải cào bằng) giữa tư duy và tồn tại cho mình và cho người khác nên biểu tượng sống mà mình hướng tới có lẽ là tìm sự cân bằng giữa hai tổ quốc ở một cánh cửa chung: cái thiện. Cũng vì thế, một người suy nghĩ khó có thể không khảo sát cảm giác của mình với 2 tổ quốc này. Một người viết chạm được vào thời đại là người viết nhạy cảm với lúc nào đưa tổ quốc nào vào tổ quốc nào với tỷ lệ thế nào. Mỗi tỷ lệ vàng chính là tỷ lệ trong mỗi tác phẩm hay. (?oVụ? Nguyễn Ngọc Tư là một vụ mà những người ?otuyên án? không hề có khái niệm về sợi nhau giữa hai tổ quốc này, hầu hết các nhà tự cho mình quyền ?oxét xử? ở Việt Nam hiện nay cũng thế. Tuy nhiên, chúc mừng chị, ?ovụ? này giúp chị nhận được nhiều tiếng nói công khai ủng hộ hơn, có người chỉ ủng hộ vì thấy sự vụ quá lố lăng, có người thì gặp cú hích để nói lên tình cảm trước đây mình muốn giữ trong im lặng). Tôi chợt liên tưởng đến sự mong manh của cánh cửa cái thiện giữa hai tổ quốc vì giữa chúng, còn một cánh cửa nữa: cái ác. Cái ác trong con người vốn là một cánh cửa thông với tổ quốc xa xưa: bản năng tàn sát trong một môi trường không hề có khái niệm lương tâm hay sự phán xét của động vật. Con người không mở được cánh cửa cái thiện thì nó bị nén và cánh cửa cái ác buộc phải bung ra. Cái ác của đời sống chế ngự ngôn ngữ, ngôn ngữ, bản sao của cái ác đời sống, tái định hướng nó. Với tôi, người nghệ sỹ (dù là người làm công việc được gọi danh chính ngôn thuận là nghệ thuật hay không) là những người bằng chính mình và bằng sản phẩm của mình, bền bỉ mở cánh cửa cái thiện. Bởi vì ngôn ngữ là cái chúng ta sử dụng hàng ngày như món ăn, người viết cũng là người sử dụng chúng như tư liệu sản xuất nên người viết (chúng ta tạm không bàn cãi khả năng ?olấy ngòi bút làm đòn xoay chế độ? hay ?oviết là một việc vô nghĩa?) cũng là những người có tác động lớn đến sự đóng/mở của những cánh cửa nối trần gian với địa ngục, thiên đàng... (còn) Được away sửa chữa / chuyển vào 11:21 ngày 12/04/2006