Cách viết 1 bài lục bát hay Phần 4. Biến thể và phá cách trong thơ lục bát Những vị trí bắt buộc của bằng trắc được nói đến ở những phần trước là để đảm bảo một bài lục bát cổ điển, cơ bản. Đó là một bài lục bát giữ được sự êm dịu ở mức tối đa, là nhạc nền trôi chảy để chill, không vấp đĩa. Một người viết lục bát không đạt tới mức này sẽ chưa chinh phục được sự dịu dàng của lục bát. Bởi vậy, những quy tắc bắt buộc đó là tiêu chuẩn, kỹ năng cần thiết để chạm tới đỉnh cao lục bát. Bên cạnh đó, có những biến thể và phá cách vượt qua những quy tắc này, mở rộng biên giới của thơ lục bát, khai phá tính tự do của thơ ca. Đây là phần kỹ năng nâng cấp cho người đã thành thạo cơ bản, không phải để lấy nhãn mác sáng tạo, làm mới che đậy kỹ thuật cơ bản yếu, sự yếu đuối, cẩu thả, nghiệp dư của tinh thần khiến không duy trì được mạch vần và nhạc đủ lâu. Phần lớn nhà thơ càng già càng đuối, càng rối chính là bởi thiếu trách nhiệm và tự trọng nghề nghiệp, không giữ được linh hồn của thơ vần là vần, vốn là độ khó cơ bản để giữ được trí nhớ, phẩm cách nghề nghiệp. Đây mới chỉ là 1 điểm cơ bản trong vô vàn điểm khác phải giữ cho sự chuyên nghiệp hay đỉnh cao nhưng nó là điểm dễ tố cáo nhà thơ giả hoặc đã bị giả hoá nhất. Kit test cho thần tượng và bản thân đấy bạn ơi. Viết status cho đúng chính tả, dấu cách nữa mấy nghệ sỹ gạo cội và mới làm nghề nhé. * Những biến thể và phá cách lục bát đã có từ xa xưa trong ca dao, thơ cổ: - Ví dụ kéo dài số âm tiết: “Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát NGÁT Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát NGÁT mênh mông” Câu thơ vượt xa số âm tiết 6-8 của lục bát, vượt các quy tắc bằng trắc nhưng vẫn gợi cảm giác lục bát. Đó là vì các âm tiết được lặp, đảo tạo nên các vị trí vần, nối âm chi chít và từ NGÁT ở cả 2 dòng dù là âm trắc vẫn được đặt khéo léo ở vị trí vần của lục bát. Nó giống như một câu lục bát được kéo dài thành một câu hò. Tuy nhiên, nên tránh bắt chước kiểu câu này vì nếu không đủ đặc sắc, nó làm rườm, làm rối bài lục bát. Đọc các câu phá cách về số âm tiết, tôi chỉ nhớ được mỗi câu này. - Ví dụ vần lưng: “Cái cò mà đi ăn ĐÊM Đậu phải cành MỀM lộn cổ xuống ao” “Ăn no rồi lại nằm KHOÈO Nghe giục trống CHÈO bế bụng đi xem” Số âm tiết vẫn là 6-8 nhưng vần của câu bát từ vị trí âm số 6 được đẩy về âm số 4. Đây là 2 câu tả cảnh quá đỉnh và kỹ thuật bằng trắc rất cao nên độ mượt mà, trơn tru khiến nhiều người đọc không nhận ra sự thay đổi của vị trí vần. Nếu không có kỹ thuật cao thì vần lưng rất dễ “bị phát hiện”, trở thành nốt phô hay vấp đĩa làm gẫy nhịp. Lục bát vốn là một dạng thơ nhạc để chill, nên tránh gây gợn về nhạc. Theo cách tạo vần lưng thay vì vần đuôi này, cũng có thể tạo ra vần đầu ở âm tiết thứ 2 của câu bát như: Không cần vần đuôi vần LƯNG Thẳng TƯNG em tạo vần ngay ở đầu Đây là ví dụ chơi chơi không nên áp dụng nhiều. Hoặc ở kỹ năng thuần thục, đôi khi mạch viết như kiếm pháp nước chảy mây trôi, mối liên kết âm sâu xa hơn khiến bạn vô thức thả vần khác đi. Đó thường là cách khiến các biến thể trong thơ tự nhiên được tạo ra. - Ví dụ song thất lục bát: “Chí làm trai dặm nghìn da NGỰA, Gieo Thái sơn nhẹ TỰA hồng mao. Giã nhà đeo bức chiến bào, Thét roi cầu Vỵ, ào ào gió thu.” (Đoàn Thị Điểm) Hai dòng 7 âm tiết được cài xen kẽ, hài hoà vào 2 dòng lục bát cũng tạo nên một biến thể lục bát thú vị. Nếu để ý thì bản thân 2 dòng thất ngôn 7 âm cũng thường là lục bát biến thể, vẫn có vần gieo trước 2 âm cuối của dòng sau theo kiểu lục bát. Vần gieo kiểu lục bát ở câu thất ngôn thường là vần trắc tạo nên sự tương phản với câu lục bát tiếp nối. Thể song thất lục bát thường để đưa được thêm âm trắc và hơi thơ thất ngôn cổ vào, nhạc thơ theo cách này “cơ bắp” hơn, thường dùng cho thể luận, hịch. Tôi thì ngoài ấn tượng với mấy câu đỉnh, không có mấy hứng thú với thể thơ này, kiểu du ngoạn chill chill mà đường cứ xóc lên xóc xuống :” p - Ví dụ không vần hoặc không hẳn vần: “Cỏ non xanh rợn chân TRỜI Cành lê trắng điểm một VÀI bông hoa” (Nguyễn Du) “Ngày xuân con én đưa THOI Thiều quang chín chục đã NGOÀI sáu mươi (Nguyễn Du) Trong 2 câu Kiều thì câu đầu không có vần, câu sau cũng không có vần nhưng có thể coi là một kỹ thuật tạo âm na ná vần, từ NGOÀI bỏ chữ À thành từ NGÒI so với THOI. Kỹ thuật na ná vần này cũng được các cao thủ dùng nhiều khi thi pháp đạt nước chảy mây trôi. Nhờ kỹ thuật bằng trắc đỉnh cao, tả cảnh mê hoặc, mạch chuyện quá cuốn mà Nguyễn Du xen kẽ tạo ra những câu lục bát không hoặc gần như không vần không bị phát hiện hoặc được bỏ qua. - Ví dụ đảo vần Anh cầm GƯƠM ĐỨNG TRƯỚC RỒNG Em cầm GÔNG ĐỨNG TRƯỚC GIƯỜNG đợi anh Đảo vần (nói lái) cũng là cách để đảo vị trí vần dễ được “tha thứ”. Bởi vì bản thân vần đôi, vần 3 hay vần 4 khi đảo tạo nên số vần tương ứng cho dòng trên dòng dưới. Số vần đủ nhiều tạo thêm kết nối âm và sự tập trung vào nghĩa thú vị của câu đảo vần khiến kỹ thuật phổ biến trong rap ngày nay này khá hợp lí khi áp dụng vào lục bát. Còn nhiều các ví dụ về biến thể và phá cách cho lục bát và thơ ca. Đây chỉ là những ví dụ điểm xuyết cho thấy sự phong phú và sáng tạo trong một ngành nghề và mỗi ngành nghề. * Như vậy, bên cạnh mô hình hoàn hảo của lục bát, vẫn có thể “bóp méo” thành các biến thể, phá cách. Điều khiến các phiên bản mới này vẫn được liên hệ tới lục bát chính là việc giữ lại kiểu vần tương tự lục bát hoặc nhịp lên xuống bằng trắc tương tự. Nhưng cũng chính vì vậy mà thể lục bát cổ điển càng cho thấy sự hoàn hảo của mình. Tôi cũng dành 1/8 chương của tập thơ lục bát “mật thư” cho trò chơi biến thể, phá cách thể thơ. Tuy nhiên, đó chỉ là 1 concept, 1 sự dụng công mô tả việc có thể sáng tạo, làm khác đi, để nâng cấp thêm 7 chương kia, để làm cảm hứng tự do cho người đọc, người viết chứ không phải là trò chơi yêu thích của tôi. Tôi vẫn tin dùng flow lục bát cổ điển vì nó đã rất đỉnh và hợp để có nhạc nền êm dịu, yên tâm truyền tải thứ nhạc câm dịu dàng hoặc dữ dội của tư tưởng. Inbox cho Sách Nguyễn Thế Hoàng Linh để có bản pdf “mật thư” huyền thoại cho cả người đọc và người viết có 100k thôi bạn gì dễ thương ham học ơi nhé :” p