Dụ người ta đến rồi làm hại * Ban đầu Facebook làm khoảng cách giữa người với người, giữa tác giả và khán giả ngắn lại. Nó giúp giảm các rào cản trung gian như ở các phương tiện khác, hỗ trợ “hữu xạ tự nhiên hương” nên ngày càng nhiều người tìm đến với nó, đặt tài sản trí tuệ và nhiều tài sản khác như Shop vào mảnh đất mới mà họ tin cậy. Nhưng chỉ vài năm sau, Facebook đã lộ rõ bộ mặt bẩn thỉu, cực kỳ nhiệt tình ngăn cản “hữu xạ tự nhiên hương” mà người ta gọi là “bóp tương tác”. Không biết bao nhiêu triệu, tỷ lần khán giả đã bị các tác giả trách oan, hiểu lầm vì Facebook bày binh bố trận để họ không thấy được tác giả yêu thích, ngay cả khi họ đã chọn thấy Post của tác giả đầu tiên. Bằng cách đó, Facebook lại kéo dài ra khoảng cách giữa người với người, giữa tác giả và khán giả, nó hăm hở nghiên cứu thuật toán để tạo thêm rào cản, nghi kỵ giữa họ. Vô số Page có hàng nghìn Comment ở Post để Public nhưng người dùng không thể xem được bất cứ comment nào hoặc chỉ xem được một phần. Đó là sự chia cách công khai của Facebook. “Connecting people” vốn là lí tưởng của Facebook giờ chỉ là thứ cho thấy nó và luật pháp Mỹ dung túng cho nó có thể giả dối, bẩn thỉu như thế nào. Ban đầu (2009) tôi yên tâm làm việc trên Facebook như tìm được mảnh đất của tự do, dân chủ và từng quý mến, ca ngợi Mark Zuckerberg như vị cứu tinh mới của nhân loại. Trước khi đưa ra lời khen cho Mark, tôi cũng có nhớ tới lời Milan Kundera viết về Mayakovsky ca ngợi Lenin bởi tầm nhìn bị chắn bởi “lớp sương mù thời đại”. Tuy nhiên, những việc hiệu quả và tốt đẹp mà Facebook làm được lúc đó khiến tôi nghĩ nó xứng đáng có những lời khen cho lúc đó. Nhưng chẳng mấy chốc những trò cản trở công việc, thí nghiệm người dùng, lạm dụng, tra tấn tinh thần không ngừng nghỉ của Facebook khiến tôi thấy như phải sống trong lòng địch. Hụt hẫng lớn nhất là cảm giác mất đi một vị cứu tinh và thay vào đó là một tên độc tài. May là tôi vẫn còn tin vào nhân loại. Quan điểm của tôi sau trải nghiệm thực tế này là không nên đặt vai trò cứu tinh quá cao cho một hay một vài cá nhân hay công ty nào. Độc quyền cứu tinh còn nguy hiểm, dễ gây hại hơn nhiều loại độc quyền khác. Nhân loại còn vô số người giỏi, chăm chỉ và tử tế nên sẽ không cần cứu hay định đoạt bởi riêng ai.