Hành trình cuộc đời * Hành trình cuộc đời chúng ta chịu tác động của gene, môi trường và ý thức học hỏi. Điều hay nhất là gene, môi trường và ý thức học hỏi cũng chịu tác động lẫn nhau và tạo nên nhau. Ý thức học hỏi là một nguồn lực rất quan trọng vì nó hướng cho người ta tiếp nạp tri thức từ nhiều nguồn gene khác tạo ra, giúp nâng cấp chất lượng gene của bản thân và các thế hệ sau. Một người có nguồn gene thông minh không bằng người khác nhưng sớm có cơ hội tiếp xúc với môi trường đề cao ý thức học hỏi vẫn có thể tiến xa hơn. Vì khi có năng lượng là ý thức học hỏi sẽ truy cập được nhiều hơn vào kho tri thức nhân loại. Như vậy, môi trường giáo dục tốt tác động đến ý thức học hỏi cũng giúp ích rất nhiều cho việc nâng cấp nguồn gene. Cho dù Vũ Trụ có là một thuật toán thì nó cũng là một mã nguồn mở, một trường học bất tận, nơi mỗi thứ đã được mặc định tiếp tục biến đổi khi tiếp xúc, va chạm với vô số thứ đã được mặc định khác. Chúng ta có thể là nô lệ của gene, của bản tính chung của loài, của các định luật vật lí, hoá học, sinh học, toán học nhưng tự do của mỗi sinh vật nằm ở chỗ những định luật này đều có tính tự do. Chúng ta đều có cơ hội nới thêm tự do cho suy nghĩ và hành vi của mình dù lựa chọn đó có thể dẫn đến sự mất tự do tiếp theo. Nhưng cũng chính bởi vậy mà tự do hay không tự do không phải là mặc định, nó còn biến chuyển theo tư duy và hành vi, của mình và của người khác. Những tư tưởng tự do nói đến quyền tự do của con người, của động vật, thực vật… là muốn nói đến việc xây dựng môi trường có tính chất đề cao tự do. Và tính chất của môi trường đó sẽ ảnh hưởng lên nhiều người hơn, đưa cảm thức tự do vào văn hoá, vào gene, giúp cho mỗi người có nhiều cơ hội và lựa chọn tự do hơn. Đồng thời, nó cũng hạn chế những tự do huỷ diệt cướp đi tự do của kẻ khác thường cũng phải trả giá bằng sự mất tự do tiếp theo của bản thân. Giáo dục thực chất là giúp cho người ta hiểu về sự cân bằng tự do này để vừa tự do hơn vừa tôn trọng tự do của kẻ khác hơn. Việc tôn trọng tự do của kẻ khác nhiều khi làm mất tự do của bản thân nhưng đó là cách giáo dục cho tự do của bản thân có một ý thức sáng suốt hơn, được duy trì lâu hơn và tạo cho các thế hệ sau môi trường tốt hơn. Vũ Trụ hay Thượng Đế quy định một số thứ ở chúng ta nhưng cũng để chúng ta tự do, vậy nên chúng ta mới có thể làm ác với nhau nhiều như vậy. Còn việc thiện hơn cũng là một tự do lựa chọn nhờ học hỏi được nhiều từ cái giá của tự do làm ác. Vị ngon tự cảm thấy từ cây kem, cái đau khi ngã, nỗi cô đơn riêng có, đó đều là các bằng chứng của tự do ở mỗi sinh vật.