9. Khả năng chịu đựng về tinh thần: Chịu đựng được những sự đối xử khắc nghiệt bằng ngôn ngữ (có thể chỉ là qua một cuốn sách), những hình ảnh, âm thanh đáng sợ... Khả năng chịu đựng về tinh thần không phải là sự vô cảm. Chịu đựng nghĩa là có bị tác động nhưng vẫn chịu được tác động đó. Nhiều người rất nhạy cảm nhưng khả năng chịu đựng những tổn thương tinh thần cũng rất cao. Cần nghiên cứu sự liên quan của nó đến sức mạnh tinh thần của khả năng hoài nghi và khả năng tưởng tượng. Sự chịu đựng tinh thần có thể do trong óc hoài nghi và trí tưởng tượng luôn tìm thấy những khả năng, lựa chọn, ánh sáng cuối đường hầm. Nó thúc giục một cá nhân không dừng lại, chết dẫm ở đó. Không chỉ là năng lượng để vượt qua chính mình của mỗi cá nhân trong thế giới hỗn độn của các biểu tượng, khả năng chịu đựng về tinh thần là chứng chỉ cực kỳ cần thiết để dung hòa những xung đột về văn hóa, nơi những tự do, hiện sinh không hòa hợp. Nó cũng thể hiện năng lực, kỹ năng làm chủ bản thân bằng lý trí. Ở cấp độ cao, nó là khả năng kiềm chế, gần với sự văn minh và khả năng nhân hậu, khác với sự chịu đựng do sợ hãi. Ví dụ: Một nền văn hóa có sức mạnh kinh tế, sức mạnh bạo lực hơn thường đánh đồng những sức mạnh đó với sức mạnh văn hóa và có nhu cầu áp đặt văn hóa của mình cho các nền văn hóa khác bằng bạo lực và các miếng đòn kinh tế. Nhưng ở một tầm văn hóa cao hơn, thay vì nhanh chóng san lấp mặt bằng dựa trên hình mẫu của mình, họ sẽ chịu đựng sự khó chịu do khác biệt đó (tại sao họ lại ngồi bệt để ăn? sao lại để trẻ con phải đi chăn trâu?), quan sát kỹ nó trước khi phán xét và chỉ can thiệp nếu những sự khác biệt đó xâm phạm tiêu chí về quyền con người của họ. Hay một ví dụ khác, không ít người có thể thể hiện ngay phản ứng khinh bỉ khi thấy người ngậm tăm trên đường. Nhưng nếu chịu đựng để phản ứng chậm hơn một chút, ta sẽ thấy có những người ngậm tăm và xỉa rất thô lỗ, nhưng có những người ngậm tăm như nhu cầu của một cao bồi nhởn nhơ ngậm một cọng cỏ, hút một điếu thuốc. Hệ quả của khả năng chịu đựng về tinh thần là tăng khả năng chịu đựng về thể xác (chịu được thời tiết khắc nghiệt, tra tấn...) do biết huy động sức mạnh ý chí. Nhưng trường hợp ngược lại thì chưa chắc, nhiều em nhỏ chịu đòn hàng ngày của bố rất giỏi nhưng bị trêu có thằng bố du côn là lao vào đánh đấm ngay. Chưa chắc đứa trẻ đã đánh đấm vì tình yêu bố mà vì nó bị xâm phạm chữ “bố” mà đứng đằng sau là những biểu tượng người bố đẹp đẽ mà văn học và nhiều thứ khác bày ra, thứ quý giá ít ỏi mà nó thấy mình có. Con người ít suy tư cũng thường dễ dàng bị cuốn thành một đám đông bị điều khiển thông qua những biểu tượng đẹp đẽ mà kẻ điều khiển bày ra, trong chiến tranh, trong quảng cáo. Ta có thể gọi cái này là lí trí ký hiệu, lí trí không phải dùng để suy tư mà để vận hành theo những hệ thống ký hiệu, bắt bản năng phải phục tùng những hệ thống ký hiệu này. Ta không thể nói nhiều người Việt sống cảm tính khi họ thường xuyên dùng lí trí kìm hãm bản năng để bảo vệ ký hiệu, ví dụ chữ trinh. Cứ va chạm là xe to đền xe nhỏ không hẳn là cái nhìn cảm tính mà là tuân theo một quy ước lí tính đã được phổ biến rộng rãi. Khi đã thành thói quen, văn hóa thì những hệ thống quy ước lí tính này mới dần trở thành phản xạ giống bản năng, tốc độ phản xạ cao hơn nên dễ bị nhầm thành cảm tính. Như vậy, phần đông con người của xã hội ngôn ngữ và biểu tượng đều hoạt động theo lí tính ký hiệu. Cách hành xử Phương Đông khác Phương Tây không hẳn nằm ở cảm tính và lí tính mà phần nhiều là do sự khác biệt, chất lượng, sự đúng đắn của hệ thống lí tính ký hiệu. Dễ thấy, khi sức ép ngăn cản sự du nhập các hệ thống lí tính ký hiệu phương Tây giảm đi thông qua sự giảm nhẹ tiếng xấu (nếu không muốn nói là tăng tính hấp dẫn) của các từ “tư bản”, “đại gia”, “Tây”, “dân chủ”… và sự giảm sức nặng của các từ “truyền thống”, “bản sắc dân tộc”, “yêu nước” thì sự thích nghi với những ký hiệu lí tính của hệ thống phương Tây là khá nhanh (dù mới là phần nổi của hệ thống): Giày cao gót, sự thực dụng khi cấu trúc một tác phẩm âm nhạc hot, sự lạnh lùng khi tham gia phương tiện giao thông công cộng và quan hệ trong chung cư, sự chặt chẽ hơn của hợp đồng, cách tổ chức công ty, sự tăng tôn trọng tính riêng tư… Hay ngược lại, hệ thống lí tính ký hiệu “sống chậm” khá thâm thúy của phương Đông (các khóa tu thiền, dùng đồ nguồn gốc tự nhiên, treo tranh thủy mặc…) cũng được phương Tây nhập khẩu khá nhiều. Ta có thể phân ra lí tính ký hiệu và lí tính suy tư - thứ lí tính ít bị điều khiển hơn bởi các hệ thống lí tính ký hiệu. Lí tính suy tư nằm ở level cao hơn của khả năng chịu đựng của tinh thần, nó thiên về đối diện với bản thân. Với lí tính ký hiệu, một người sẵn sàng tử vì đạo có thể bị ngất khi thấy một bức biếm họa ông thánh của mình. Một người chịu được tra tấn, khủng bố tinh thần trong chiến tranh để bảo vệ lý tưởng chưa chắc đã là người chịu được sự đa dạng văn hóa trong thời bình.