← Tác phẩm
Tùy bút · Sáng tác: 21 tháng 3, 2016
Lẩm bẩm * Lí trí đến từ năng lực suy luận và được mài dũa thành năng lực điều khiển. Đứa trẻ sơ sinh biết dùng tín hiệu khóc lóc để điều khiển người lớn cho ăn, làm vệ sinh, dỗ dành. Nó cũng biết giảm số lần va đập tự làm đau khi chuyển động. Nó đã bắt đầu biết suy luận bằng bản năng: Việc này sẽ dẫn đến việc kia. Những chạm va với thế giới không còn mềm mại và hoàn toàn được bao cấp như trong bụng mẹ giúp mở ra kho kinh nghiệm từ trải nghiệm cho đứa trẻ. Ngay từ trong bụng mẹ đứa trẻ cũng đã có nhiều trải nghiệm logic rồi, như chờ đến giờ mẹ ăn, mẹ hát ru. Lí trí sau khi buộc phải xuất hiện, ngày càng đâm nhánh mạnh mẽ từ bản năng. Trong bụng mẹ, cái gì cũng có. Khi sinh ra, danh sách những thứ "Không" dài dần. Từ đây, hành vi của con người có 2 cơ chế điều khiển rõ rệt: Bản năng và lí trí. Lí trí giúp lượng hoá. Đứa trẻ ra đời có mỗi thân xác nó và bản năng, mù tịt về thế giới, dò dẫm. Lí trí giúp nó đo nó với các tình huống xung quanh, với thế giới. Dần dần, nó có thêm công cụ lượng quá hữu hiệu là thời gian, các con số, các quy luật tự nhiên, tri thức. Sau này chúng ta sống theo các thời khoá biểu, lịch trình công sở, giáo lí, sự quản lí của nhà nước, chúng ta sống trong sự lượng hoá từ lí trí của người khác. Nếu sự lượng hoá này thông minh, vì cộng đồng, chúng ta may mắn. Lượng hoá dở, vơ vét, chúng ta bị bấn loạn trong mê cung lí trí người khác vẽ ra. Thế giới toàn cầu hoá là một nhà tù của kinh tế lượng. Nhà tù này no đủ, chúng ta oke; các nhà kinh tế lượng tính sai, bản năng lại dạy chúng ta sống từ đầu. Không lo :"p Bởi lí trí không hề cứng nhắc như cách hiểu thiếu sót về lí trí. Lí trí cũng là một cỗ máy măm măm biết hấp thụ thế giới và hành động trong thế giới một cách đầy khôn ngoan và dại dột như bản năng. Bạn có bản năng xịn, bạn có lí trí xịn hay không, đơn giản như vậy. Vấn đề nằm ở chất lượng của cả hai, không phải bạn vứt được bản năng hay lí trí đi thì bạn sẽ giác ngộ, bạn tự làm mình què quặt thì đúng hơn. Lí trí có thể dùng để kìm hãm bản năng, như một chiếc phanh của nỗi sợ. Li trí có thể dùng để điều tiết bản năng, như một chiếc cân đong đếm (nên giảm bản năng đi hay nêm thêm ở từng thời điểm) để suy nghĩ hay hành vi có sự hoàn hảo của nó. Game pha chế. Lí trí cũng có thể dùng để truy cập vào kho lí trí được gọi tên là "tri thức" của nhân loại để hiểu về bản thân, thế giới. Bằng cách này, lí trí kéo dài mãi trò chơi suy luận, dự đoán để tìm ra các quy luật, đưa ra các phát minh, kiến tạo tương lai. Lí trí cũng biết cách làm ta hạnh phúc, mạnh lên, nó giúp nâng cao cấp độ của học hỏi, thưởng thức. Đôi cánh của lí trí là thẩm mỹ. Lí trí giúp nuôi nghị lực hay còn gọi là ý chí, giúp giảm béo hiệu quả. Lí trí biết suy xét giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian - thứ vốn hữu hạn của đời người, tiết kiệm sai lầm - thứ vô hạn, khi nó giúp ta chọn lọc. Khi ta một mình, thất bại, tuyệt vọng, ai động viên ta, ai vẽ ra việc tiếp theo để làm, ai lừa mị về tương lai tươi sáng ngoài soái ca lí trí khốn kiếp đây 😭 Được mỗi người tự xây dựng cho mình trong quá trình sống, hoạt động mạnh mẽ như bản năng và trở thành bản năng song hành với bản năng gốc, lí trí đọng lại trong gene và được di truyền từ lúc nào không hay. Từ đó, trong bản năng gốc đã có sẵn mầm lí trí. Nhờ được dạy dỗ bởi những lí trí đẹp đã có nhiều trải nghiệm pha chế bản năng và lí trí, nhờ cơ hội truy cập vào kho tri thức nhân loại ngày một dễ dàng, những người mới sinh ra ngày càng sớm bừng nở những năng lực hấp thụ cuộc sống và năng lực suy luận để khám phá vũ trụ cũng như mối liên hệ giữa mình với nó.
Xem thêm tác phẩm khác →