Logic của phát triển
Một xã hội tiến bộ chậm sẽ khiến những người thông minh đau lòng hơn những người ngu. Vì họ phải đợi xã hội họ mong muốn quá lâu, phải mòn mỏi trong “những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Phải chăng những người thông minh thiểu số nên chịu đau đớn ấy vì lợi ích của số đông với trí não, năng lực phù hợp với sự chậm tiến?
Nhưng điều hay nhất của tiến hoá là xã hội tiến bộ chậm cũng không đem lại nhiều lợi ích cho đám đông chậm tiến và những người ngu tạo nên đám đông ấy. Bởi vì, trong một xã hội càng chậm tiến thì càng ngu càng dễ bị nô lệ hoá, bóc lột, lừa đảo, hành hạ, bắt nạt, tăng bệnh tật…
Người ngu chiếm số đông trong xã hội chậm tiến nhưng không làm chủ xã hội, vẫn là lợi ích nhóm tận dụng điểm yếu là cái ngu của họ để bóc lột, lừa đảo họ nhiều hơn.
Người ngu trong xã hội chậm tiến bị ngược đãi nhiều hơn người ngu trong xã hội phát triển nên người ngu ở nước nghèo vẫn mong muốn có cuộc sống, xã hội tốt đẹp, phát triển hơn. Trong xã hội văn minh, ngu vẫn có quyền. Trong xã hội chậm tiến, thông minh đã thiếu quyền con người, ngu lại càng ít quyền con người hơn.
Đó chính là nguyên nhân và động lực khiến xã hội nào, đám đông nào cũng phải đi đến tiến bộ hơn theo nhu cầu của cả người thông minh và người ngu, đều là để đỡ khổ hơn. Tiến bộ, thông minh hơn là khả thi vì ngu không phải là định mệnh, ngu chỉ là trạng thái giới hạn có thể thay đổi qua học hỏi.
Câu chuyện ở đây là ngu sẽ dẫn đến nhiều lựa chọn ngu hoặc dễ bị lừa đảo, người ngu bị thua thiệt đủ đường nên vẫn mong khôn lên. Người thông minh có thể thất vọng vì xã hội nhưng sự thông minh vẫn đem lại cho họ nhiều lựa chọn sáng suốt hơn và cách để mạnh hơn. Ngay cả khi nhiều người thông minh từ bỏ lý tưởng, kỳ vọng hoặc để mình bị tha hoá thì đó có thể cũng là một cách cân bằng. Cơ bản thì thông minh là biết nhiều cách sống hiệu quả hơn. Khi xã hội ngày càng tăng số người biết cách sống hiệu quả thì xã hội đó buộc phải tiến bộ nhanh, một cách tự nhiên. Đây cũng là câu chuyện của Việt Nam.