Ngày xưa chơi vui phết, khai quật lại mấy thứ: http://ttvnol.com/forum/thica/127553/trang-11.ttvn?v=he0cg0r9ro3te9p2ds35 LỜI NGƯỜI DƯỚI MỘ Nén hương em thắp trong chiều Nghĩa trang, anh một người yêu mãi nằm Xa nhau đã trọn mười năm Mười năm lặn lội em thăm cả mười Để rồi lại một mình thôi Trở về với trái tim bồi hồi đau Tóc xanh dần bạc trên đầu Mà anh thì vẫn đất sâu âm thầm Thôi em đừng nữa đến thăm Mỗi năm một tuổi mỗi năm một già Kẻo mà người ấy đi qua Nỗi đau anh chịu biết là bao nhiêu Nén hương em thắp trong chiều Nghĩa trang, anh-một người yêu hững hờ Lạy em đừng nữa bao giờ Kẻo rồi anh ấy chẳng chờ được đâu PHẠM DŨNG Cảm nhận: Lần đầu đọc bài thơ trên tờ (hình như là) Thế giới phụ nữ đã thấy hay. Nhưng lúc đó thấy nó hay một cách thoảng qua vì hình ảnh lạ, không vì sự hy sinh hay lòng cao thượng như ý của bài bình thơ bên dưới trang báo. Tôi cho rằng đã chết rồi, khuyên người yêu đi lấy chồng thì một người đàn ông chỉ cần không quá đê tiện cũng chả khó khăn gì khi quyết định. Nhưng về sau chợt giật mình. Chết rồi sao còn nhắn nhủ được. Hóa ra anh nằm dưới mồ nhưng anh không chết. Không chết thì mới biết em “mười năm lặn lội em thăm cả mười”. Mới biết quanh em còn có “người ấy”, “anh ấy” đang đợi chờ. Có khi anh phải chịu cả năm giá lạnh để chờ hạnh phúc chỉ vài giờ vài phút cô ấy đến thăm, rỏ lệ ấm, rủ rỉ tâm tình, rồi lại phải về. Cô ấy mà không thăm nữa có khi anh sống vĩnh hằng trong lạnh giá đáy mồ, không còn một hơi ấm, dù là nho nhỏ. Vậy là không chỉ cô ấy cô đơn đằng đẵng mười năm, mà anh cũng thế, lại còn ở dưới huyệt sâu. Không chỉ có cô ấy chung thủy với người chết mà anh cũng đang chung thủy với người sống. Có thể nói, dù chỉ mỗi năm cô ấy đến thăm một lần, nhưng chắc là khoảng thời gian còn lại của năm, anh mãi mãi mong chờ. Nhưng anh lại “xua đuổi” cô ấy. Rằng anh chỉ là “một người yêu hững hờ”. Rồi lại “than” rằng: “Kẻo mà người ấy đi qua-Nỗi đau anh chịu biết là bao nhiêu”. Làm như cô đến thăm anh hay vì việc đến thăm anh mà để mất “người ấy” chỉ làm đau làm khổ anh thôi. Thế nên cô đến anh cũng chẳng vui vẻ gì đâu. Anh tỏ ra phớt và sòng phẳng việc sống chết như vậy nhưng lòng thì đầy xáo trộn. Nếu không thì làm sao anh “buột miệng” nói với cô ấy những lời đầy trìu mến, cảm ơn, cảm thông và cảm thương. Có lúc anh định tỏ ra bất cần, tàn nhẫn để cô cảm thấy yên tâm mà ra đi. Nhưng lại sợ như thế anh không thể để cô thấy ấm lòng (đã yêu thì ai chẳng muốn người mình yêu ấm lòng) khi biết mười năm qua anh biết ơn và yêu cô thế nào: “Mười năm lặn lội em thăm cả mười” “Để rồi lại một mình thôi Trở về với trái tim bồi hồi đau” “Tóc xanh dần bạc trên đầu” Rồi lặp thêm: “Mỗi năm một tuổi mỗi năm một già” Và nuối tiếc, xót xa cho cô: “Kẻo mà người ấy đi qua” “Kẻo rồi anh ấy chẳng chờ được đâu” Rồi thì lời năn nỉ, lời van: “Thôi em đừng nữa đến thăm” “Lạy em đừng nữa bao giờ” Đừng đến thăm nữa, đừng bao giờ nữa được chuyển thành “Đừng/nữa/đến thăm”, “Đừng/nữa/bao giờ”. Đã “đừng” lại còn “nữa”. Nghe như anh đang nghẹn ngào, ngậm ngùi nhả từng lời một. Tất nhiên để hợp với luật của lục bát thì phải viết thế. Và khi viết lục bát nhuyễn thì ít khi người ta dừng quá lâu cho một sự chọn lựa câu chữ, chắc tác giả bài thơ này cũng không phải ngoại lệ. Những sự sắp đặt diễn ra rất tự nhiên nhưng vì tự nhiên mà tạo được một cấu trúc hay thì chứng tỏ một nội lực cao, một tâm thức nhiều vật lộn. Tất nhiên là không loại trừ trường hợp ăn may. Nhưng để viết được cả một bài thơ câu nào cũng hay như thế thì không ai cãi được là tác giả có tài. Lại còn hình ảnh “lạy em” của người chết với người sống… Có thể thấy tưởng như một người chết thì thanh thản rồi, chết là hết rồi. Vậy mà trong bài thơ, cái chết lại là một cõi sống cô đơn vĩnh hằng. Nhưng sự cô đơn ấy không vô nghĩa khi mà trong anh luôn có những mâu thuẫn nội tâm. Dù điều đó chỉ làm anh đau thêm. Chúng ta sẽ không nói bài thơ là một bài học, một tấm gương về tình yêu, lòng cao thượng. Nhưng chúng ta sẽ không tỏ ra ngượng ngùng vì sợ sáo rỗng khi nói bài thơ rất chân thật. Và tài hoa khi vẽ nên một người đàn ông cao thượng và đầy yêu thương chỉ bằng những diễn biến nội tâm của anh ta, một người đã “dưới mộ” nhưng không chết. Lại hình dung về người con gái. Cô dường chênh vênh giữa hai sự lựa chọn. Đến thăm nữa hay thôi đến thăm. Đây không phải cuộc thăm hỏi về mặt địa lý mà khi cô chọn thôi đến thăm nghĩa là cô phải tập quên anh. Không phải xóa mờ anh vĩnh viễn khỏi ký ức vì điều đó là không tưởng, nhưng cô phải để lại nơi nấm mồ ít nhiều đắm say, ít nhiều kỷ niệm. Cô phải chôn anh trong đầu. Để trốn chạy. Trốn vào một người đàn ông khác. Người đàn ông ấy thì chắc là một người tử tế bởi “người dưới mộ” cũng tỏ ra tin cậy gọi với thái độ tôn trọng và gửi gắm: “anh ấy”, “người ấy”. Chắc “người dưới mộ” cũng biết người yêu mình mỗi lần đến thăm cũng là tìm đến một điểm tựa, tìm đến một nơi tin cậy. Nhưng anh biết cõi sống và cõi chết lạc loài với nhau. Dù sao thì âm dương vẫn luôn cách biệt dù tình yêu có tạo nên những sợi dây liên hệ vừa mong manh vừa dai dẳng. Hơn nữa, ngoài những bờ vai tinh thần, cô ấy còn cần những vòng tay ấm áp. “Mà anh thì vẫn đất sâu âm thầm”. Đời người có mấy mà hết đâu. Còn người con gái, người đàn bà thì thật khó tìm thấy một niềm yêu lớn lao hơn người đàn ông cao thượng ấy. Chắc trong bản năng cô sợ một sự thất vọng. Về phần “người ấy”. Có lẽ trong mười năm qua, không ít năm anh chờ đợi cái người con gái âm thầm chờ đợi một điều vô vọng và chết chóc: Người đàn ông của cô sống lại hoặc cô vừa sống vừa chờ cái chết gọi để đến với anh. Có lẽ “người ấy” yêu cô cũng vì sự thủy chung của cô. Nhưng cũng có lẽ vì sự thủy chung ấy mà cô luôn lạnh nhạt, hờ hững với những người đàn ông khác. Gánh nặng hơn cả đặt lên vai anh, khi anh phải chiến đấu với một người đã chết để có được chỗ đứng trong tim cô gái. Anh phải cao thượng hơn và say mê hơn. Tình yêu thực chất đòi hỏi những sự hy sinh lớn lao. Và điều đó dễ làm anh nản chí. Thế nên, “người dưới mộ” mới sợ “người ấy đi qua”, “chẳng chờ được đâu”. Và mới phải “lạy em”. Em phải giúp đỡ “người ấy” đến với em nữa. Những người cao thượng và đầy đam mê ở đời không nhiều đâu. Nên phải đến với nhau đã. Rồi tấm lòng sẽ gột rửa, nâng niu cho nhau. Như có thể anh và em trước đây cũng tầm thường nhưng rồi từ sau chúng khi chúng ta đến với nhau… Và khi phải xa nhau, bi kịch đã xảy ra. Bi kịch ba người. Nhưng vì tình yêu, mà em phải sống, sống cho cả phần anh nữa. Anh sẽ không gọi đó là bi kịch. Vì đó là tình yêu, cái mà nhờ nó người ta muốn làm cho nhau hạnh phúc. Nó chỉ đơn giản như thế bao đời nay. Bài thơ mở ra vô vàn tình huống. Và sự đợi chờ của ba người là một vài tình huống mà tôi lựa chọn cho cảm nhận của mình. Cũng chưa đủ thời gian cũng như sức lực để đi sâu hơn. Đọc câu “mười năm lặn lội em thăm cả mười”, đặc biệt là từ “lặn lội”, tôi chợt nghĩ người dưới mộ là một liệt sỹ được chôn cất tại quê nhà. Chỉ là chợt nghĩ. Và tôi lại liên tưởng tới chiến tranh… Đây là bài thơ duy nhất tôi được đọc của tác giả Phạm Dũng. Xin được thứ lỗi nếu có chỗ nhớ sai. Có lẽ tôi sẽ tìm đọc thêm những tác phẩm của anh. Quả là tôi lười tìm tòi. Điều này cũng cho thấy dường như các tác phẩm hay không thiếu mà cái thiếu là những độc giả hay. Tôi lại nhớ tới đôi câu thơ của Đồng Đức Bốn (trong một bài thơ bốn câu đã quên tên và quên hai câu đầu) tình cờ đọc được (cũng lại trên một tờ báo): “giá mà * rìa đất ven làng đừng chôn tôi lúc còn đang là người” Đó cũng là những câu thơ của một tác giả xa lạ gây ấn tượng ngay dù mãi sau này tôi mới biết Đồng Đức Bốn là một người có tài viết lục bát. Đôi cái câu ấy, lại nói về cái chết của người đang sống… 30.11.03-01.12.03 Chú thích: * “giá mà” hoặc là “ước gì”. Tôi lại phải xin lỗi tác giả vì không nhớ rõ.