Một góc nhìn về việc Nga xâm lược Ukraina * Đã nhiều năm Nga tìm cách nuốt dần Ukraina, một trong những nguyên nhân chính là vì Ukraina là điểm chiến lược để đối thủ của Nga là NATO mở rộng về phía đông. Năm 2008 NATO có ý định cho Ukraina gia nhập trong tương lai thì Nga coi đây là hành động đe doạ an ninh và cấm Ukraina gia nhập NATO. Ukraina mặc dù đến nay vẫn chưa được gia nhập NATO nhưng vẫn muốn điều này để được bảo vệ nền độc lập trước Nga. Nguyện vọng “không vâng lời” này lại càng làm Nga dưới thời Putin muốn chiếm được Ukraina. Nga lén lút cho đặc nhiệm chiếm và tự ý sáp nhập một cách thần tốc bán đảo Crimea vào Nga trong vài ngày khi chính trường Ukraina đang rối ren năm 2014. Tiếp đó là hỗ trợ quân ly khai vùng Donbass miền Đông Ukraina trong 8 năm. Các động thái gây hấn của Nga với Ukraina này ngày càng tăng, cuối năm ngoái Nga đã tập trung 150000 quân ngay sát Ukraina. Trước tình hình này, NATO dần tăng quân ở các nước thành viên gần Nga, chuẩn bị cho kịch bản Nga xâm lược Ukraina. Nga sợ quân NATO vào Ukraina nhiều lỡ thời cơ bèn vác quân đánh Ukraina luôn ngày 24/2/2022. Chỉ 3 ngày trước đó, 21/2/2022, Putin vội vã ký sắc lệnh công nhận độc lập của hai nước cộng hòa tự xưng Donetsk và Luhansk ở Donbass hòng lấy cớ tiến đánh Ukraina: “Để phi quân sự hoá Ukraina và bảo vệ người dân ở Donbass”. Hành động lấn đất rồi mở rộng thành chiến tranh xâm lược quá thủ đoạn và độc đoán này với luật pháp quốc tế, với thế giới ngày nay là quá ngang ngược và không thể chấp nhận. Nếu thế giới dung túng thì Nga và đồng minh có thể tiếp diễn trò này nhiều lần, không chỉ quanh biên giới Nga. Khi Nga càng hùng mạnh theo cách bất chấp luật pháp quốc tế như vậy thì sẽ càng ngày càng khó cản những vi phạm nghiêm trọng hơn, nhất là khi Nga đang có nhiều kết nối, kế hoạch với Trung Quốc và Ấn Độ. Quá hiểu điều đó, hôm qua, đến Thuỵ Sỹ là một nước trung lập cũng tham gia với EU trừng phạt Nga. Hôm qua Thuỵ Điển cũng phải từ bỏ lập trường không giao vũ khí cho một nước chiến tranh để viện trợ quân sự cho Ukraina. Với động thái bá quyền như vậy của Nga và cả một quá trình Nga tìm nhiều cách mở rộng biên giới, NATO hay EU quá lão luyện để ngửi thấy mùi phát xít mới. Đức có quá nhiều kinh nghiệm về dấu hiệu và tốc độ của phát xít, độc tài; Anh với nền dân chủ lâu đời càng hiểu (Xem “Đường về nô lệ” của Friedrich Hayek) nên sự nhiệt tình của Đức và Anh ở thời điểm này là dễ hiểu. Mỹ chắc cũng đau đầu khi Nga - Trung - Ấn dạo này hay đi đêm với nhau nên đây cũng là cơ hội cho Mỹ hạn chế sự nguy hiểm của các nước đứng gần nhau không chỉ làm Mỹ mà cả thế giới thấy mất an toàn. Chính trị thế giới phớt lờ nhiều cuộc xâm lược nhưng vì Mỹ và NATO xung đột lợi ích với Nga mà các phản ứng của nhiều nước khi Nga xâm lược Ukraina diễn ra sớm và có sức mạnh. Điều này sẽ an toàn cho thế giới hơn rất nhiều so với phương án kệ Nga dẫm lên luật pháp quốc tế. Việc Nga xâm lược Ukraina trở thành một cái cớ chính đáng cho NATO, EU (đang cố gắng áp sát để kiểm soát sự bành trướng của Nga hoặc có thêm mục đích khác) chống Nga một cách công khai, triệt để hơn với sự đồng thuận nửa kín nửa hở của Mỹ. Khả năng cao là nước đi xâm lược của Putin đã được chờ sẵn để Nga há miệng mắc quai, loay hoay như Tôn Ngộ Không trong bàn tay Như Lai. Các phản ứng hỗ trợ Ukraina cũng như thủ tục hành chính để trừng phạt Nga nhanh bất ngờ khiến người ta nghĩ về một sự chuẩn bị nước đi có phần chu đáo. Với việc bị loại khỏi SWIFT và liên tục bị tăng cường cấm vận, nền kinh tế Nga đang đi về hướng bị đóng băng. Người dân Nga sẽ khó chấp nhận được việc phải quay trở lại kỷ băng hà của kinh tế, xã hội, cùng lúc mang tiếng là kẻ xâm lược. Người Nga từng tự hào là chốt chặn của thế giới trước phát xít nhưng giờ đây, họ khó có thể ngẩng cao đầu chiến đấu hay chịu cái lạnh của cấm vận khi Putin lại đang đi đôi giày của Hitler. Thủ tướng Anh Boris Johnson nói đây là "gói trừng phạt kinh tế lớn nhất và nghiêm khắc nhất mà Nga từng thấy". Nga tiếp tục chơi thân hơn với Trung Quốc để kinh tế có chút hơi ấm là một kịch bản chắc Putin có tính đến nhưng người xem khó hình dung về việc tích hợp thành công đồng tiền, văn hoá Âu Á hay ý thức hệ của những người từng không đội trời chung. Mà thế giới cũng đang rình Trung Quốc vì sợ bị Trung Quốc nuốt nên đây là thời điểm Trung Quốc phải nhìn trước ngó sau nhiều. Sau khi hụt hơi một chút vì đấu võ kinh tế với Trump, còn đang ngấm đòn, Trung Quốc khó có thể tỏ ra tình thương mến thương với một ông friend with benefit đang bị thế giới vote ghét và đánh đòn kinh tế ngày một đông hơn. Sự rụt rè này cũng thấy ở anh bạn mới to con của Nga là Ấn Độ. Khi cô đơn Putin gọi tên vũ khí hạt nhân. Nhưng người Nga bao gồm quân đội, người dân và những nhà tài phiệt hẳn chẳng dại gì cho Putin cơ hội bấm nút bom nguyên tử khi điều đó đồng nghĩa với việc nước Nga bị thổi bay bởi đòn thù của đám đông mạnh hơn nhiều lần. Để Putin xâm lược Ukraina có thể cũng là một nước cờ được tính trước trong nước. Có thể cũng như NATO, người Nga cần một cái cớ với Putin đã ôm ghế tổng thống từ 31/12/1999. Hành động bất chấp và liều lĩnh thường có ở người đang mất tất cả. Có thể Putin luôn nghĩ mình làm vì nước Nga, bảo vệ và mở rộng lãnh thổ nước Nga trước sự vây ráp của những quái thú như NATO. Nhưng người ta chỉ thấy Putin ra những mệnh lệnh như Putin muốn mà không biết người Nga đang muốn gì. Đại diện cho nước Nga nhưng Putin đã cho thế giới một cái cớ quá lớn để trừng phạt và cô lập nước Nga: “Tránh việc xâm lược ngang ngược trở thành tiền lệ”. Hy vọng thương vong sẽ ít cho các bên và người Nga sớm tiếp tục được sống trong hoà bình, phát triển khi Putin không thể không nhận ra vấn đề hoặc không còn được đưa nước Nga lún sâu vào nguy hiểm và băng giá. Người Nga trong mắt nhiều nước từng là anh em vẫn là một hình ảnh đẹp và ngày nay thật khó đi lên nếu vừa không đủ mạnh vừa không có một hình ảnh đẹp. Chắc người Nga cũng hiểu điều này và nhiều người Nga cũng đang cố gắng cho hoà bình. Cũng phải hiểu là nhiều người Nga vô tội đang phải chịu sức ép của cả Putin và quốc tế. Biên giới của nhiều nước đã mở cho người dân Ukraina và nhiều viện trợ của thế giới cũng đang hướng tới Ukraina. Nếu Nga để mình bị mắc kẹt ở Ukraina, Kiev rất có thể sẽ trở thành Leningrad. Liệu trong cuộc chiến này, thế giới sẽ có thêm một liên minh quân sự chính nghĩa hơn, giảm nguy cơ xâm lược của các quốc gia hay khi cán cân chính trị lệch đi theo sự yếu đi của Nga và có thể cả Trung Quốc, lại có một kịch bản khác không phải vậy? Mỹ đang có một vẻ ngây thơ bí hiểm. Hoà bình trên thế giới này vẫn đang phụ thuộc quá nhiều vào nhân cách của những nhà tài phiệt và nguyên thủ quốc gia. Dù không coi hoà bình thế giới là một mặc định phải tiến tới thì khi ăn bữa cơm với gia đình hay nhìn ngắm lũ trẻ đùa chơi ở công viên, mỗi người đều không muốn bom đạn trút xuống, đúng không? Cuối cùng, hoà bình thế giới hay cụ thể nhất, hoà bình với bản thân, với người bên cạnh, nằm ở việc ta muốn điều đó cho người khác.