Một số gợi ý về bài “Bắt nạt” * Trước tiên, cần xác định “Bắt nạt” là một bài thơ và được sử dụng trong sách Ngữ văn. Bởi vậy, hướng tiếp cận nên là cảm thụ một tác phẩm văn học hơn là một bài giảng đạo đức cho sách Giáo dục công dân. Và ngay cả những bài học cho sách Giáo dục công dân cũng phải đạt độ tinh tế, thuyết phục của mình. Học sinh phải được thoải mái cảm thụ, khen, chê bài thơ, có ý kiến của mình. Sẽ không có yêu cầu phải coi bài thơ là đúng hay tuân theo bài thơ vì sự áp đặt đó chính là bắt nạt. Cảm thụ được văn học thì cảm thụ đạo đức sẽ tự xuất hiện, đó là cách tinh tế của văn học. Nếu áp đặt cảm thụ đạo đức, chấm điểm học sinh theo đáp án đạo đức tự đặt ra thì sẽ gây hại đến cách tiếp cận văn chương của các em. Điều đó cũng đi ngược lại tinh thần khuyến khích cảm thụ văn chương tự do của tác giả. Nên hướng dẫn tiếp cận bài thơ như một bài văn nghị luận về chủ đề bắt nạt, xem tác giả triển khai câu chuyện về một từ khoá, một vấn đề như thế nào, có những nghệ thuật gì. Hay đặt câu hỏi nếu viết về chủ đề này, các bạn học sinh sẽ viết ra sao, bằng một bài văn, bài thơ có vần hoặc không vần. Hoặc có thể chia nhóm tranh luận về bắt nạt hay không bắt nạt để phát triển kỹ năng lập luận và thuyết trình. Đúng, sai chỉ là những thảo luận gợi mở, giúp các bạn thấy nhiều góc nhìn và tự chọn lọc. Cũng cần lưu ý các bạn học sinh tránh dùng bài “Bắt nạt” để bắt nạt bằng ngôn ngữ, dán nhãn “bắt nạt” bừa bãi lên người khác. Điều đó có thể tạo nên những trò đấu tố, bạo hành tinh thần, chia phe phái bắt nạt lẫn nhau và đều sai. Đó là lí do khi giảng dạy văn học thì cách tiếp cận nên ưu tiên về phát triển cảm thụ thay vì áp đặt các bài học đạo đức. Nếu có mục đích đạo đức ở đây thì kết quả đạt được cho cách dạy đúng phải là các bạn học sinh hiểu, hoà đồng, giúp đỡ nhau hơn. Và giúp những bạn có thói quen bắt nạt biết chuyển hoá “thời gian trong một ngày” sang những việc tích cực hơn, có thể làm tinh thần và cuộc đời mình sáng hơn như “học hát”, “nhảy hip hop cho hay”… Có thể cho các bạn học sinh thảo luận nếu bạn hoặc bạn của bạn là người hay bắt nạt, thấy đó là xấu và muốn giảm bắt nạt thì lên một thời gian biểu học, chơi, tập luyện thay thế những lúc hay bắt nạt như thế nào. Kiểu bắt nạt A thì “chữa” thế nào, kiểu bắt nạt B thì “chữa” ra sao. Nếu bạn coi bắt nạt không phải là bệnh và không cần chữa thì bạn hãy giải thích tại sao? Những điều này sẽ kích thích thảo luận cởi mở và tư duy về giải pháp. Hoặc có thể hỏi mỗi bạn với bạn thế nào là trêu đùa được phép cho cuộc sống vui hơn, thế nào là bắt nạt? Bạn nào hay bị gọi là béo thấy không sao giơ tay? Điều này sẽ giúp các bạn hiểu giới hạn chịu đựng và quan điểm về bắt nạt của mọi người có sự khác biệt để điều chỉnh hành vi của mình với mỗi người khác cho phù hợp. Và khi một số bạn cho thấy sức chịu đựng tốt (“cứ đến bắt nạt tớ”) thì nó cũng kích thích những bạn hơi mong manh có góc nhìn nhận vấn đề thoáng hơn. Không thụ động chờ những kẻ bắt nạt thay đổi, người bị bắt nạt cũng nên chịu khó rèn luyện thể chất, tinh thần, học thêm kỹ năng để mạnh mẽ hơn trước bắt nạt, tổn thương là điều không thể tránh khỏi trong cuộc sống. Khi thảo luận nên khuyến khích đưa ra nhiều biện pháp hài hước (như “trêu mù tạt”) và các ví dụ nên tránh đụng chạm cá nhân. Để mọi người cảm thấy đang cùng chia sẻ giúp có thêm góc nhìn và tìm giải pháp cho vấn đề chứ không phải đang dùng lớp học để xử lí ai đó. Nên hiểu rằng, nhiều bạn hay bắt nạt chính là nạn nhân của việc bắt nạt vì “bắt nạt dễ lây”. Bị bắt nạt trong gia đình, chòm xóm, nhiều bạn dễ trút giận sang “mèo, chó”, “cái cây”, “nước khác” hoặc mang con virus bắt nạt đó tới trường như một phản xạ, một lực đàn hồi của người bị tổn thương, như một quả bóng bị ném vào tường sẽ nảy lại. Đó là lí do bài thơ không khuyến khích việc sử dụng một hình thức bắt nạt khác là dồn bạn bắt nạt vào đường cùng. Thay vào đó là gợi ý “đưa bài thơ này” với lời nhắn không rõ trêu đùa hay nghiêm túc của tác giả “bị bắt nạt quen rồi” là “nếu cần bắt nạt thì đến gặp tớ ngay”. Cách này có thể giúp bạn ấy nhận thức rõ hơn về hành vi bắt nạt và có thêm hướng suy nghĩ, lựa chọn. Các câu hỏi trong sách sau bài đọc cũng là những gợi ý rất tinh tế để khuyến khích các bạn học sinh tư duy chứ không áp đặt. Việc lựa chọn bài thơ có tính nghị luận và không phải không có độ khó, độ phức tạp này cho các bạn lớp 6 (vừa bước sang cấp II cũng là độ tuổi và môi trường có tính bắt nạt “dữ dội” hơn) là hợp lí và ẩn chứa nhiều sự sâu sắc, nhân văn của những người làm sách. Sau đó, các anh chị lớp 6 có cái nhìn thấu hiểu hơn sẽ truyền đạt tốt hơn cho các em nhỏ khi chia sẻ sách và sự thay đổi tích cực trong hành vi của mình. Mong muốn của bài thơ “Bắt nạt” không phải là chia phe bắt nạt và không bắt nạt mà là tăng nhận thức của cộng đồng về bắt nạt. Khi ý thức cộng đồng hiểu thêm về bắt nạt, bớt coi nhẹ việc bắt nạt và bảo vệ người bị bắt nạt hơn thì nó tạo nên một áp lực văn hoá lên người có ý định bắt nạt. Đó là cách làm xã hội văn minh lên mà không phải đạp ai xuống. Mình xin chia sẻ một góc tiếp cận bài thơ như vậy và một số quan điểm ở các post trước để giáo viên nắm được tư tưởng chủ đạo của mình với bài thơ. Mong các bạn chia sẻ với các giáo viên giảng dạy bài này để giúp học sinh tiếp cận tác phẩm tốt hơn. Cảm ơn các bạn. Mình đọc được khá nhiều ý kiến quan tâm đến vấn đề đạo đức qua bài thơ này, ngay từ những người soạn sách, và thấy mối quan tâm này là chính đáng, phù hợp nội dung nghị luận của bài thơ. Mình nghĩ việc giảng dạy theo hướng đó để đối mặt với vấn nạn bắt nạt cũng sẽ phổ biến một cách tự nhiên nên Post này dành để gợi ý một cách tiếp cận mang tính thảo luận về đạo đức nhưng không giáo điều hay áp đặt. Đó là lí do phần đạo đức vẫn được phân tích khá nhiều và phần nghệ thuật cũng quan trọng không kém khi học văn sẽ được nói rõ hơn ở bài viết sau. Mình mong các em học sinh được thoải mái phát biểu ý kiến, giải pháp và sôi nổi thảo luận. Đây chính là cách giúp các em hiểu vấn đề và hiểu nhau hơn. Đây cũng là cách phát huy trí tuệ tập thể của học sinh, một nguồn lực đầy năng lượng, ý tưởng và đầy chân thành, có thể góp phần kiến tạo thế giới tốt đẹp hơn ngay từ trên ghế nhà trường nhưng nhiều năm qua bị đánh giá thấp, bỏ rơi và lãng phí. Cảm ơn bạn Thùy Linh đã tâm đắc với bài thơ và mong mình chia sẻ thêm để các bạn giảng dạy tốt hơn. Đó là lí do mình viết loạt bài này. Ps: À, có một điều này, đợt trước mẹ mình phát hiện ra, đó là 2 bà cháu cùng có mặt trong cuốn Ngữ văn 6. Bố bà Xuân Quỳnh (viết cuốn “Mổ xẻ nhà văn hiện sinh Jean-Paul Sartre” với bút danh Nguyễn Quang Lục) là cậu ruột của ông ngoại mình nên mình gọi bà Xuân Quỳnh là bà trẻ. Mình thích thơ Xuân Quỳnh từ nhỏ, đầu tiên là qua “Chuyện cổ tích về loài người”, và mãi đến thời thanh niên mới biết mối quan hệ họ hàng này. Không được gặp bà Xuân Quỳnh nhưng mình cũng học và thưởng thức được nhiều qua những bài thơ của bà. Hy vọng là 2 bà cháu có thể giúp ích chút gì cho sự phát triển tâm hồn các bạn nhỏ. Mình xin cập nhật bài viết về nghệ thuật trong bài “Bắt nạt” ở đây: https://www.facebook.com/538047224/posts/10159272326877225/?d=n