Có một người đọc được mẩu chuyện về nơi mua những nụ hôn. Anh ta nghĩ: Tại sao ta không mua những nụ cười. Hôn thì chán rồi. Ta có tiền. Còn những nụ cười làm cuộc sống tốt đẹp hơn. Tại sao lại không nhỉ? Anh ta đặt ra mức giá: Cười tự nhiên: 10 USD Cười buồn: 5 USD Rặn cười: 1 USD Người ta đều kiếm được tiền nhưng không phải ở mức 10 USD. Nhưng có một anh chàng luôn thành công. Người ta hỏi tại sao? Anh ta trả lời: Cứ nghĩ rằng có kẻ tin là hắn đang làm cuộc sống tốt đẹp hơn nhờ những nụ cười thì tôi lại chẳng nhịn được cười. 2002 Bên lề: Có một lần mở tủ, đọc lướt lại truyện này, lấy bút gạch đi vì nghĩ nó chẳng ra gì. Hôm nay, đọc lại bỗng thấy nó có ít nhiều ý nghĩa. Chỉ thay đổi vài chữ so với nguyên bản là có thể đưa đến những ý nghĩa khác nhưng thấy không cần thiết. Đôi lần đọc lại không ít cái đã từng gạch đi thấy cái sự gạch đi ấy là một sự phủ định mình một cách hời hợt. Bởi vì, có những lúc thường chỉ đọc lướt lướt trong đống chữ nghĩa ngày một dầy và lộn xộn, thấy cái nào có vẻ vớ vẩn là gạch đi. Nào ngờ, nhiều khi đó là những cái đánh dấu nhiều khoảnh khắc mà sự vội vàng không hiểu được. Ví dụ như truyện trên có thể (chỉ có thể thôi) là một sự trốn ra của tâm thức ấm ức, cay đắng nào đó. Có thể viết trong một lúc nghịch chữ mà vô tình những gì ẩn chứa trong đầu tranh thủ ứa ra. Ngày trước một phần vì lười xem lịch, một phần vĩ nghĩ tác phẩm nó hay là hay tự thân nội dung của nó, đâu cần ngày tháng, thời gian nên không ghi thời điểm viết. Rồi thì nhận thấy tất nhiên tác phẩm tự thân nó chiếm phần nào cái hay nhưng những cái hay bổ sung còn nằm ở cách trình bày, thời điểm viết, hoàn cảnh viết, môi trường viết, trạng thái tinh thần của người đọc, sự hiểu biết, sự không liên quan, thời tiết? Như vậy, cái hay cũng có phụ thuộc vào khả năng ?ochiếm lĩnh? của người đọc và số phận của tác phẩm. Mặc dù hầu như lúc nào viết cũng biết mình đang viết nhưng nhiều lúc đọc lại không nhớ là mình đã viết. Có thể do hay quên, có thể còn do dường như tác phẩm nó có một sự sống riêng của nó. Nó lột xác, nó lở loét, nó trang điểm, nó tu hành, nó nhuốm chàm? Nó sống cuộc sống của nó trong một hộc tủ tăm tối, chung đụng với vô số các tác phẩm khác. Kể vậy cho sự suy tưởng đi lung tung một chút. Thực ra, những cái biến đổi của tác phẩm chính là sự biến đổi của tâm thức của người đọc. Và người sáng tạo ra tác phẩm khi đứng vào vị thế của người đọc cũng có sự biến đổi đó. Bởi vì, tác phẩm khi ra đời đã không còn là của riêng ai. Nhìn lại cảm giác hời hợt của mình đọc lướt rồi gạch truyện này đi, phủ định nó bỗng có một chút cảm thông. Biết đâu lúc đó gạch cũng có lí do nào đó chứ không phải hoàn toàn do sự hời hợt. Biết đâu lúc đó, lòng có một chút gì đó muốn hướng tới một sự lạc quan, xóa bớt đi những bi quan, cay nghiệt mà không nhận thức rõ: Truyện nhiều khi chỉ đưa đến những góc nhìn khác chứ không bắt người đọc phải bắt chước hay có ý đồ dẫn dụ? Gần đây dù thấy bi quan hay lạc quan đều không gạch nữa. Nó ghi lại những khoảnh khắc. Dù có thể không đáng ngợi ca nhưng không đáng bị nguyền rủa hoặc phủ định. Nó là một phần nào đó của sự thật. Tất nhiên, không phải sự thật nào cũng đáng để phơi bày. Có những sự thật chỉ cần mình mình biết và những sự thật mọi người có thể cùng biết. Dù sao thì cũng không đáng trách móc sự phủ định có vẻ ngộ nhận về bản thân. Để tôn trọng sự thật, không thể gọi sự phủ định đó là ngu dốt (dù có thể hời hợt) vì trí tuệ, bản lĩnh, thái độ đối với chuyện viết lúc đó nó chỉ đến thế, biết làm thế nào. Có thể tha thứ nhiều vì không phải mình sổ toẹt người khác mà chỉ mình đối diện với mình, nên nghiêm khắc với cái cố tình sai và cũng nên tha thứ cho cái sai khờ dại. Coi đó là một bài học nhỏ thú vị để cần thận hơn, một sự sai lầm để phần tích mình rõ hơn, nhờ đó, hiểu mình hơn và nâng mình trưởng thành hơn chút nào đó. Mà này, bây giờ mới chỉ nhìn thoảng qua về sự phủ định ấy, biết đâu, rồi đây nghĩ kỹ hơn, nó không đơn thuần là một sự ngộ nhận do vội vã mà lại là một sự phê bình chính xác thì sao. Và những lời này chỉ là một lời bào chữa thì sao. Thì có sao. Cái truyện trên nó lại gợi gì đó để sinh ra cái chuyện dưới này. Cái chuyện dưới này nó lại vá víu, xoa dịu gì đó cho cái truyện trên. Rồi thì, có thể mai sau lại từ cái cớ này mà viết ra cái gì đó có giá trị hơn. Hoặc không. Dân gian có câu: ?oVụng chèo khéo trống?. Cuộc sống cũng thế mà thôi, sao tránh được sai lầm, rối rắm, cái chính là cách gỡ. Chắc không sửa và không muốn sửa được cái ?otật? đôi khi được ?otrân trọng? gọi là ?ogiảng đạo? này. 21.08.03 ...em có thấy trái tim đời không mong manh như hoa giữa cơn giông...