Một bài phỏng vấn tương đối hài lòng. Người hỏi thông minh. Không bị biên tập. Đúng vào thời điểm đang cần tổng hợp một số suy nghĩ nền tảng sau nhiều thử nghiệm, ý tưởng nhỏ lẻ hoặc rườm rà. Trong bài phỏng vấn đó, tính thơ được nêu ra với 4 đặc điểm: hình ảnh, ý tưởng, nhạc tính, mạch cảm xúc. Sau bổ sung thêm một đặc điểm là tư tưởng với công thức tạm ổn để phân biệt tính tương đối chớp nhoáng của ý tưởng với bề dầy và quá trình của tư tưởng: tư tưởng = ý tưởng x mạch cảm xúc (quá trình của đam mê, sức lao động, sự biến tấu). Hay có thể nói, tư tưởng là thói quen của ý tưởng (trong một giai đoạn nào đó. Không có gì bất ngờ nếu có người có nhiều giai đoạn tư tưởng hay ho hoặc hay dở khác nhau nếu thấy bản thân ta có lúc có thói quen ăn loại thức ăn này sau lại quen ăn loại khác, có lúc còn quen ăn loại từng chê). Có người cả đời không có thói quen nảy sinh ý tưởng dù chỉ trong một tháng hay năm; nhưng nếu có thói quen bắt chước, học vẹt nhiều ý tưởng và biến chúng thành một hệ thống phản xạ của tâm lí, thẩm mỹ thì cũng có thể tạm gọi là mang một tư tưởng nào đó. Như từ “tư tưởng” trong dân gian vẫn được dùng tương đối lộn xộn: Tư tưởng phản động, tư tưởng trung dung, tư tưởng vọng ngoại, tư tưởng a dua, tư tưởng hưởng lạc, tư tưởng phát xít, tư tưởng toàn trị, tư tưởng nước đôi, tư tưởng lông bông… Còn khi xét ở góc độ học thuật thì sẽ có sự phân tích tỉ mỉ về mỗi “hệ thống” tư tưởng; ở đó, từ “tư tưởng” lại được coi là một loại hàng hóa chất lượng cao, thuộc về những nhà lập thuyết hoặc những con người kiệt xuất, độc sáng. (Để tránh những tranh cãi lệch hệ quy chiếu, nên nhìn nhiều từ ngữ ở cả 2 góc độ học thuật và đã được bình dân hóa, dùng theo bắt chước dây chuyền – vốn là một bản chất của sinh hoạt ngôn ngữ) Có tư tưởng tốt và tư tưởng xấu, như thói quen tốt và thói quen xấu. Thói quen xấu có thể làm khó chịu nhưng nhìn ở góc độ hiện tượng sẽ thấy nhiều điểm thú vị, riêng, phong phú. Những tư tưởng xấu nhiều khi cũng cần được nhìn ở góc độ đó, để hiểu tại sao chúng tồn tại, chúng có thực sự từng/đang là một văn hóa lớn mạnh không, làm thế nào để chuyển hóa chúng mà không gây xung đột bạo lực dù chắc chắn sẽ vất vả nhiều lần hơn sửa một thói quen xấu. Rất đông chúng ta đang sống trong một thế giới/một thân xác mà những tư tưởng xấu vì tuổi đời nhiều hơn tuổi nghề của tư tưởng tốt nên được dùng nhiều hơn trong những hành vi/hành vi nhận định/hành vi phán xét hàng ngày. Đây là một trong những điểm mấu chốt để tư duy về bản thân/thay đổi bản thân/sáng tạo bản thân. Hehe, thôi, bắt đầu post lại… === Trong loạt bài Thơ đến từ đâu do Nguyễn Đức Tùng thực hiện. Nguyễn Đức Tùng: Xin cám ơn anh đã theo dõi cuộc phỏng vấn các nhà thơ và nhận lời tham dự. Cám ơn nhà thơ Lê Thị Huệ ở Mỹ bắc cầu cho chúng ta. Nguyễn Thế Hoàng Linh: Ý tưởng phỏng vấn và nhiều câu hỏi rất hay. Tôi cũng thích cách làm việc qua email và tin cậy sự tôn trọng các tác giả trong cách làm việc của anh (dù tôi chưa làm việc với anh bao giờ). Cảm ơn anh đã có ý định trao đổi với tôi. Tôi đang thử viết một tiểu luận về thơ, một phần sự vận động và các khái niệm xung quanh nó nhưng quả là rất khó. Hy vọng, lần trả lời này sẽ giúp tôi khơi thông thêm một số điều. Nối tiếp hai câu tôi đã trả lời anh Phạm Xuân Nguyên trong một phỏng vấn trước đây (tôi chép lại để thể hiện quan điểm thơ của tôi xuyên suốt các câu trả lời), tôi xin được tiếp tục trả lời dựa trên các câu hỏi của anh. Phạm Xuân Nguyên: Bạn quan niệm thế nào về thơ? Nguyễn Thế Hoàng Linh: Theo tôi, thơ (với nghĩa đẹp và mở nhất) là những sản phẩm / hành động mang tính thơ. Tính thơ tỷ lệ thuận với cái hay của hình ảnh, ý tưởng, nhạc tính, mạch cảm xúc. Một bức tranh siêu thực cá tính, một ý tưởng thú vị trong lớp học, một giọng nói hay, một sự duy trì phong độ trong suốt trận đấu đều mang tính thơ. Tính thơ càng hòa quyện được bốn nhân tố càng là thơ. Phạm Xuân Nguyên: Tại sao bạn thích làm thơ lục bát? Nguyễn Thế Hoàng Linh: Mỗi thể thơ là một sân chơi. Lục bát là một trong những sân chơi tôi được chơi tự do, thoải mái nhất. Ngẫm ra: Thể thơ lục bát là sáng tạo rất riêng của người Việt. Nguyễn Đức Tùng: Các nhà thơ ngày càng bớt thơ mộng hơn. Anh có lấy làm tiếc về điều đó không? Nguyễn Thế Hoàng Linh: Tôi nghĩ, trước tiên phải dè chừng khái niệm “thơ mộng”. Có người coi “thơ mộng” như một sự “đèm đẹp, sáo mòn, sến”, có người lại kéo nó gần với khái niệm “trí tưởng tượng rộng mở”. Kundera nói về chất thơ trong tiểu thuyết của Kafka là nói về cái “thơ mộng” thứ hai, tức là cái phản “thơ mộng” thứ nhất. Với quan niệm về tính thơ, tôi không lấy làm tiếc điều gì cho thơ khi mà tính thơ trong cuộc sống vẫn luôn chảy. Tôi thích câu thơ này (không biết có phải của Nguyễn Du không): “Ta dù thịt nát xương mòn / Ngậm cười chín suối hãy còn thơ ngây”. Đó là cái lựa chọn đi với sự “thơ mộng” (vốn không được lựa chọn khi sinh ra) và chấp nhận trả giá “thịt nát xương mòn” để “giữ” mình. Thái độ đó cũng là một thứ thuốc thử để đo nhà thơ thật hay giả, còn hay không còn là nhà thơ. Nguyễn Đức Tùng: Anh Phạm Xuân Nguyên đã mở lời, vậy tôi xin phép nêu tiếp câu hỏi. Thưa anh, nhiều người nghĩ rằng lục bát không còn tương lai trong thơ Việt Nam nữa, ít nhất là thơ trong chiều hướng hiện nay. Anh nghĩ sao ? Nguyễn Thế Hoàng Linh: Tôi không nghĩ vậy. Hiện tại, theo quan sát của tôi, lục bát vẫn là thể thơ được độc giả thích và nhớ nhất. Và tôi không cho đó là một biểu hiện để đánh giá sự trì trệ về thẩm mỹ trong lũy tre làng khi có nhiều độc giả thích lục bát là những người vẫn xem DVD lậu đủ loại hàng ngày. Trong số đó có những DVD mà ngay cả những khán giả nước ngoài cũng phải đợi chiếu mòn ở rạp rồi mới được xem. Nguyễn Đức Tùng: Ngồi xem DVD lậu sau luỹ tre làng là một hiện tượng xâm thực văn hoá đáng lo ngại hay là một tiến bộ văn minh đáng mừng ? Nguyễn Thế Hoàng Linh: Tôi nghĩ, khi cái mới lạ đến với một khu vực, nó dễ gây nên tình trạng nửa mừng nửa lo cho những người quan tâm đến số phận khu vực đó. Mừng vì được cọ xát văn hóa (trường hợp xem DVD: Tự nguyện, không vì áp lực kinh tế hay chính trị nên sự cọ xát văn hóa này là khá công bằng). Lo vì phần đông những người tham gia cái hiện sinh cọ xát văn hóa đó không có ý thức mình đang cọ xát để nảy sinh ít nhiều suy ngẫm về nó. D (eveloping countries) V (ersus) D (eveloped countries)? Xem đĩa lậu là hành vi thiếu văn hóa khi gián tiếp ủng hộ hành vi làm đĩa lậu, hại những người sáng tác; nhưng không xem để bổ sung văn hóa thì cũng không xong. Đây là một tình trạng khá tiêu biểu cho những cái phi lí xảy ra trong quá trình nạp văn hóa ở các nước còn nghèo, thiếu đầu tư nâng cao tầm văn hóa cho người dân. Các nước được coi là tiến bộ cũng như các nước gây chiến, cấm vận…, nếu muốn hướng tới một thế giới bớt dã man hơn, không thể không ngày một suy nghĩ sâu hơn về cái chuỗi phi lí này và về sự hỗ trợ, đền bù thỏa đáng cho các nước nghèo. Các nước giàu đã nghĩ đến và thực hành việc cung cấp phim ảnh, phần mềm, sách báo giá rẻ cho các nước còn nghèo. Nhưng rẻ thế nào để khi luật bản quyền được thít chặt, quá trình cọ xát văn hóa không ngưng trệ nhiều so với khi người dân dùng lậu, họ có nghĩ tiếp không? Thêm một điều tôi nghĩ cũng đáng lo là: Những DVD lậu (và cả các website) không chỉ chứa đựng những văn hóa tiến bộ. Muốn cảm nhận và chọn lọc những văn hóa tiến bộ, đôi khi khán giả còn cần một tầm văn hóa nhất định. Ở tầm văn hóa thấp, khán giả dễ phản ứng ngược, chỉ liên miên chọn cái gì ăn xổi ở thì và dễ dàng bắt chước; bằng cách đó, tiếp tục dung dưỡng những cái xấu trong văn hóa của mình. Tôi nghĩ, sự đánh mất Văn Hóa khi tiếp xúc với vô số văn hóa xuất phát từ một tầm văn hóa thấp và không được định hướng tốt. Mà sự đánh mất Văn Hóa thì lại tiếp tay cho cái dã man (bạo hành, cưỡng hiếp, nạo thai, bỏ rơi trẻ con, lừa đảo, buôn người, thờ ơ với chiến tranh…). Một câu chợt đến với tôi để mô tả một bi kịch văn hóa ở những nước đang hội nhập và có nhiều người dùng DVD lậu mà không hề suy nghĩ: Quá hồn nhiên hưởng thụ. Mức bi kịch văn hóa ở một nước đang phát triển tỷ lệ thuận với số người quá hồn nhiên hưởng thụ. Khi hưởng thụ bị tách khỏi tư duy, tách khỏi sự tự vấn nó có đang tạo ra sự ì trệ, nó rứt dần những liên kết giữa các thế hệ và cả những người trong cùng thế hệ với nhau. Tuy nhiên, cảm nhận hiện tại của tôi (một cảm nhận rất chủ quan), luôn có những người ưa thích những DVD “lành (&) mạnh”, nghĩa là, có những tầm văn hóa nào đó đang hình thành. Những ý thức chấp nhận sự khác biệt văn hóa giữa các thế hệ, loại thải bớt văn hóa phán xét để có chỗ cho văn hóa lí giải, văn hóa liên kết sẽ làm dịu những xung năng dã man đi. Phán xét về văn hóa thường chỉ giá trị khi người phán xét thực hiện hành vi đó một cách có văn hóa. Tôi chợt có một câu khác: Mỗi người dám ý thức thêm một tí / tôi chán những con người ưa dễ dãi bi quan. Nguyễn Đức Tùng: Làm sao để một thể thơ chặt chẽ về vần điệu như lục bát có thể chở được nội dung thẩm mỹ của thời đại ngày nay? Nguyễn Thế Hoàng Linh : Cá nhân tôi thấy luật lục bát là luật mà như không luật, khi dùng lục bát, mình diễn đạt còn trôi chảy hơn các dạng thơ khác. Có những người xưa làm ra ca dao lục bát (với nhiều hiệu ứng thẩm mỹ cũng như chuyên chở nhiều tư tưởng) tự nhiên như hơi thở đã đâu hề biết luật. Cái bẫy của lục bát không phải vì nó chặt chẽ mà vì nó dễ làm quá nên cũng dễ nhạt, một số qui tắc bằng trắc của nó cũng thách thức khả năng biến tấu nhạc tính trong một khuôn khổ hẹp. “Nội dung thẩm mỹ” là khái niệm hơi khó hiểu với tôi, tôi nghĩ, khả năng chở không chỉ phụ thuộc vào kích cỡ con thuyền mà còn phụ thuộc vào sự hòa hợp với mái chèo và sự thấm nhuần dòng sông. Tôi thử đưa ra bài lục bát này tùy độc giả xem nó có chở được gì không: WTO khi vào WTO Việt Nam nhộn nhịp xô bồ ra sao các bạn yêu tớ không nào Việt Nam hớn hở đón chào tha nhân tha nhân mặt chợt đỏ rần cái thằng này thật cù lần nhưng hay nó thơ ngây quá chìa tay cho mình là đứa rất hay nghịch ngầm thằng nhỏ người đã tím bầm vì tha nhân đã chơi thâm quá nhiều yêu thì mới gặp khó yêu nhưng mình nên giúp nó điều gì không nó nhìn thế giới quá hồng giấc mơ hoành tráng đại đồng đẹp sao lẽ nào mình lại kề dao rồi đem máu nó nhỏ vào tương lai vê đúp tê ô thở dài có tâm khi đã có tài khổ ghê phải dắt thằng nhỏ lề mề còm nhom nửa tỉnh nửa mê đái dầm khéo còn bị nó chửi thầm sư thằng gian ác đang cầm tay ông thế này thì có tức không nhưng mà mình vội tét mông nó thì nó mè nheo chả chịu đi thì mình mang tiếng là phi nhân à hay là mình cứ kệ cha ác gian đức tính cũng gia truyền rồi trời! giằng xé quá đi thôi có ai trăn trở như tôi không nào có nên bóc lột từng hào hay là rộng mở hàng rào thuế quan giao thông có nên lo toan ô tô thì lắm mà toàn ngõ quê có nên cho thằng nhỏ thuê nhiều chuyên gia xịn dạy nghề chuyên gia nó lại dẫn đi kara ôkê với lại mátxa thì phiền có nên đưa nó hết tiền nó vung quá trán thì điên đầu à nếu mình sử dụng thanh tra nó chăm bẵm giống chuyên gia thì sầu thôi thôi tớ chả biết đâu càng thương càng mệt chả câu được gì … nhưng nhìn miệng nó cười hì hồn nhiên quá đỗi có ác như loài cầm thú mới thì không thương (e hèm, tiếp tục vậy) đầu tiên là phải làm đường bình phương chỗ đó lập phương chỗ này công nhân chứng khoán mê say thương nhân tay máy tay cày vui ghê nông dân lao động mửa mề để thôi trợ giá kẻo về số không thật là dân tộc đại đồng học sinh hớn hở lông bông đến trường giáo trình đào tạo ếch ương bổ sung đào tạo tuyết sương phong trần nghệ thuật vẫn dạy thơ vần ngoài ra còn dạy thơ cần tự do mày xin tao cũng đếch cho bơm xe đầy đấy mày lo mà làm lô đề mà mày còn ham thì tao ra lệnh tống giam vợ mày thích say mày cứ việc say để xem nhịn đói hai ngày nổi không những thằng nào thích chơi ngông quen vi phạm luật thì ông phạt tiền ông bô nở nụ cười hiền thì ông tranh thủ phạt liền ông bô đàn ông giữ nếp côn đồ là xui phụ nữ tồ tồ lấy tây nó to cao nó tiền đầy không nâng thể chất không cầy tư duy chả mấy mà khóc tỉ ti gái ơi gái hỡi gái đi đằng nào trắng tay lại vội lao vào cần sa lừa đảo nháo nhào hư vô chứng khoán hiện hữu xô bồ phải tiêm thuốc chống hồ đồ a dua đất vàng năng lượng bán mua thả rông là dễ te tua môi trường phải tìm nhịp sống bình thường dù chưa thể hóa thành cường quốc ngay truyền thông thẳng cánh cò bay internet với hàng ngày tivi nhắn tin ngón cái chai lì võ lâm tiếp tục truyền kỳ võ lâm mảnh mai kính trắng thâm trầm ai ngờ bang chủ âm thầm cái bang công ty tổ chức đám tang nhân viên gương mẫu đã sang cõi nào vô cùng thương tiếc anh hào quần hùng gõ phím rào rào tiễn đưa rồi về chat chit say sưa bao nhiêu ứng dụng khác chưa biết dùng đến hè du lịch lung tung đầu tư có khác tây cùng với ta thế là rừng biển bao la vừa khoe khoang lại vừa ra đồng tiền anh em bè bạn trăm miền cũng không đến nỗi đến liền đi luôn nhân dân khai phá cội nguồn thì chả mấy chốc nỗi buồn bay đi … thế nhưng mình chả được gì vì người lại chả được vì mình ư chi bằng mình cứ lừ đừ kệ cho thằng nhỏ chín nhừ hư vô? … anh bảo thật với chú Ô chú to mà ngố bỏ bồ chú ơi khi fairplay chú chơi lẽ nào đồng đội bỏ rơi chú à mỗi khi chú đến chơi nhà nếu không có dịch thịt gà chú xơi lại còn khen chú tơi bời bà con lối xóm đời đời nhớ nhung thế chú khác nào anh hùng không dùng bạo lực mà dùng tư duy chú tin hay không thì tùy chứ anh không định phải quỳ xuống xin giúp nhau phải có lòng tin ngoài ra cũng phải biết vin hợp đồng nói vậy chú hiểu anh không nếu chú không hiểu chú mông muội rồi không hiểu anh cũng được thôi anh đố chú biến xa xôi thành gần 27.06.06