Những cỗ máy nạp chất và tạo chất * Mỗi sinh vật là một cỗ máy nạp chất và tạo chất. Cho một hạt chanh bé xíu ăn đất, nước, không khí là nó sẽ lớn thành cỗ máy cho bạn bao nhiêu tinh dầu thơm, chất chua và bao nhiêu công dụng làm gia vị, giải trí, chữa bệnh khác. Một con ong nạp chất từ những bông hoa và cho mật. Một người từ một cái phôi siêu nhỏ nạp dinh dưỡng, tri thức, kỹ năng từ đất trời, muôn loài vào tạo ra bao niềm vui, phiền muộn, phát minh cho người khác. Những câu chuyện, những bài hát, bài thơ, bức tranh, bức tượng, bộ phim, trận bóng… cũng là những dạng “chất” mà tâm hồn tạo ra và nạp vào để lớn khôn. Đôi khi chúng ta thèm một món gì đó, tưởng như ăn không bao giờ chán nhưng sau những bữa no nê, chất thiếu được nạp đủ, chúng ta muốn chuyển sang món khác. Ngô, khoai, sắn ăn những lần đầu quá tuyệt vời nhưng khi gắn với cả tuổi thơ nạp tới dư thừa lại thành ký ức đáng sợ. Trong tình cảm nhiều khi cũng vậy. Một người lớn bỗng một ngày chuyển sang ăn chay, có thể là do tâm thực sự không còn muốn liên quan tới sát sinh hoặc cũng có thể đã nạp nhiều động vật tới không muốn hấp thụ nữa. Cho một đứa trẻ ăn chay cũng cần hiểu nó chưa đủ thời gian nạp nhiều như mình, nên đặt câu hỏi nó đã nạp đủ chất chưa, ăn chay có thể nạp cho nó đủ chất không? Bắt một đứa trẻ chưa tự trải nghiệm vô vàn sắc thái của cuộc sống phải thiện tuyệt đối cũng vậy, là một dạng áp đặt vô lí, ác độc và khiến đứa trẻ mất cân bằng sinh giả dối, dồn nén cái ác. Cái thiện cần có trong giáo dục nhưng để thực sự trở thành người thiện vẫn phải tự thấy, tự lựa chọn điều thiện. Giáo dục chân chính phải hỗ trợ làm bật lên cái tự thấy, tự lựa chọn ấy. Thứ ta ăn, học, làm tạo nên con người ta. Bởi vậy, bạn muốn trở thành người như thế nào, bạn cũng cần quan tâm tới chất bạn nạp vào cơ thể, vào não và đưa từ cơ thể, từ não bạn ra cho cuộc sống.