Sự yếm thế của người đàn ông trong thơ ca * Trong thơ ca thì sự yếm thế của người đàn ông thường tạo nên nhiều chất thơ hơn. Mô típ “Chàng lặng đi theo nàng/Hát vu vơ mấy câu nhạc vàng”, “Nàng đội hoa theo chồng/Nước mắt tôi rớt bên bờ sông” (Gặp nhau làm ngơ - Trần Thiện Thanh) là mô típ kinh điển được dùng trong nhiều tác phẩm như “Mong đợi ngậm ngùi” (Từ Huy), “Thơ duyên” (Xuân Diệu), ”Chân quê” (Nguyễn Bính)… Cái khoảng cách “Lục Vân Tiên” mà người con trai giữ để rồi đau khổ vì bị động hay bằng lòng chỉ “yêu xa” vậy thôi chính là sự tôn trọng, nâng niu người con gái. Nói cách khác, người con trai không muốn chủ động hay mạnh bạo vì sợ làm tổn thương khi họ coi người con gái là “nàng thơ” đích thực. Bản thân nhiều tác giả sử dụng thành công mô típ tuân thủ luật giao thông là “giữ khoảng cách an toàn” này ngoài đời có khi còn chủ động, táo bạo và đê tiện hơn nhiều người đàn ông tự hào về tình trường. Nhưng họ hiểu thi trường nhiều khi đòi hỏi một cách triển khai khác. Nếu trong thơ, người đàn ông cứ giữ vai kẻ mạnh, kẻ không ngại măm em, làm đau em, lừa dối em, buôn bán em, bắt em phải cung phụng, chia sẻ hắn với những người phụ nữ khác như bao chuyện thường ngày thì thực tại vốn dĩ đã đủ phong phú, bạo liệt hơn thơ, cần gì đọc thơ nữa. Khi hệ quy chiếu được tính theo kẻ mạnh thì lí lẽ hay yêu thương chỉ là sự giả tạo, kỹ xảo chính trị khi sẵn sàng bị vùi dập dưới quy tắc “mạnh được, yếu thua”. Khi người đàn ông tha hồ lấy sức mạnh và ưu thế xã hội để chiếm tiện nghi với phụ nữ thì câu chuyện chỉ còn thiên về hướng huỷ hoại và mất dạy. Và sự hèn nhát chiếm tiện nghi đó của kẻ ảo tưởng mình là nam nhi đại trượng phu sẽ ảnh hưởng lớn đến con cái của họ. Đó là lối sống vừa gia trưởng, vũ phu vừa giả tạo, đạo lí. Điều đó dễ dẫn tới bi kịch cha con và bi kịch trong tình yêu của lũ trẻ. Đây chính là những bi kịch phổ biến trong đời sống hàng ngày. Trong tác phẩm, nhiều khi người ta muốn vượt qua những bi kịch xấu xa đó. Ngay cả những tác giả phóng túng, xấu tính, phạm nhiều tội lỗi cũng dành nhiều sự hướng thiện trong tác phẩm. Trong sự hướng thiện của thơ ca thì người ta sẽ cố gắng bỏ luật rừng ra. Khi đó, người phụ nữ không còn bị người đàn ông chiếm tiện nghi. Người đàn ông đặt người phụ nữ lên trên bản thân như biểu hiện của yêu thương, nâng niu thực sự. Trong thơ tình kinh điển, người đàn ông trở nên tử tế và quân tử hơn. Đó là giá trị của thơ tình tử tế và đỉnh cao giúp cho nhiều cậu bé, chàng trai, người đàn ông học được nhiều sự tử tế, nâng niu một cách rất tự nhiên qua những câu chuyện giàu nhạc tính lay động, thấm sâu. Điều này trong đời sống nhiều người không gặp được hay học được nhiều trong gia đình hay môi trường sống của mình. Những bài thơ, ca khúc kinh điển như những luồng sóng rung động sâu rộng làm nhân cách xã hội biến chuyển lớn lao là vì vậy. Còn người phụ nữ thì qua thơ tình của Puskin, Aragon, Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Nguyên Sa, Pablo Neruda, Yehuda Amichai, nghe nhạc vàng, Làn sóng xanh… thấy yên tâm hay được an ủi, dịu xoa hơn khi mình vẫn được nâng niu, kính trọng, ít nhất là ở góc nào đó trong tâm trí người đàn ông. Ít nhất thì thế giới đó có thể cải tạo được chứ không nhất thiết phải khinh bỉ hay thù địch xong chúng lại càng điên rồ, nguy hiểm và mình cũng vậy. Nơi thế giới hay trong mỗi người luôn có sự tranh đấu để đặt mình trên người khác hay đặt người khác trên mình. Chuỗi thức ăn khiến muôn loài đã sẵn bản năng đặt mình trên kẻ khác, có thể ăn kẻ khác. Bản thân sự ích kỷ của tình yêu đôi lứa, tình mẫu tử, phụ tử có lúc càng khiến người ta sẵn sàng đạp cả thế giới xuống vì miếng ăn, sinh tồn cho bạn tình hay gia đình. Nhưng với sức mạnh và trí thông minh vừa quá lớn vừa khá đồng đều của con người, nếu cuộc chơi chỉ là cá lớn nuốt cá bé thì cuộc sống chỉ là cuộc tranh giành, cưỡng đoạt, trả thù và huỷ diệt không ngừng nghỉ. Con người thông minh và có thiện tính hơn như vậy nên dù phải đi con đường của loài thú ăn thịt nhưng vẫn biết cách giữ những giây phút bình yên cho khu rừng hay đồng cỏ. Đó vừa là sự biết lúc nào bỏ luật rừng xuống để sống an hoà, yên tâm hưởng thụ vừa là để tạo ra ít cuộc chiến hơn, ít sự giành giật, cưỡng đoạt hơn cho người thương và con cháu mình được an toàn hơn. Vì con người có thiện tính mà thơ ca lương thiện mới được sinh ra từ rất sớm. Thơ ca có nhiều hướng đi nhưng sự an hoà, tử tế của thơ ca cổ điển vẫn là cái gốc phát minh để con người tự dạy dỗ, tự kiềm chế mình và các thế hệ sau khỏi sự độc ác và lòng tham vô đáy. Bởi vậy, vị trí yếm thế trong thơ tình nhiều khi chính là lựa chọn dũng cảm, thông minh để nhường chỗ cho yêu thương và tử tế. Chọn vai yếm thế nhưng view thì toàn cảnh và khiến người đọc thấy sự bao la của tình cảm, khung cảnh, nhân sinh, đó là một kỹ thuật cao cấp của thơ ca. Thơ ca về tình yêu còn nhiều mô típ và câu chuyện khác, ngày càng được cải tiến bất ngờ và thú vị hơn, có lúc nặng đô hơn. Nhưng cơ bản, trong thâm tâm một tác giả phải có một khoảng vững chắc nhất định cho thiện tính và sự nâng niu tình yêu, phụ nữ, trẻ con, tha nhân thì họ mới đạt tới chất thơ của tác phẩm. Có thể mầm mống ác trong gene hay cuộc đời làm tha hoá, quật ngã nhiều tác giả nhưng một tác giả đỉnh sẽ cố gắng gom vào tác phẩm nhiều điều tốt đẹp tới khi còn có thể.