Hầy dà, hôm tình cờ đi qua Đinh Lễ có chú xe ôm đậu ở vỉa hè hỏi anh mua thơ Trần Dần chưa. Chưa? Vẫn đang bán đấy. Mua. Giá bìa 70, bán 55. Xe ôm tốt vật, khéo sắp thành mạng lưới cứu hộ đến nơi. Đọc thích, càng đọc càng thích. Thích hơn nhiều những lúc đọc trên mạng trước đây. Đọc giấy chậm hơn, đỡ đau mắt hơn, nhiều bài chưa đọc được trên mạng. Qua tập thơ thì thấy bác Dần thường hung hãn như trẻ nhỏ, bụi đời lúc nào cũng hừng hực, náo nức muốn lao đi nuốt hết mọi hình ảnh, âm thanh xung quanh. Nên khi hình ảnh, âm thanh được cho vào cái đầu sôi sùng sục rồi cho ra lò sản phẩm là chữ thì những hình ảnh, âm thanh chứa trong chữ cũng trộn vào nhau đầy ắp, độc sáng: “Tuổi thơ ấu đã qua như một người không để giấy lại” “Vào đời tất cả chỉ có vé: đồng hạng mọi thứ đặc quyền đều sặc sụa bất công” “Vục đầu xuống vục đầu trên bãi cát bỏng Tôi bú vì sao run đầm nước bồng bềnh Bú mãi tới khi đầm nước cạn Nhưng có gì giải khát nổi tôi không?” “Thu rồi… Sương xuống ngậm công viên” “Tôi biết nhược điểm của đêm đông Nó dài vơ dài vẩn Gió thổi tợ thằng rồ” “Phố dài vô lễ” “Cái rét làm đông miếng tiết bầu trời!” Có một cách có thể dùng máy tính làm thơ lắp ghép theo kiểu trộn ngẫu nhiên (random) các loại tính từ danh từ động từ trạng từ hư từ, các mẫu câu… nhưng để bài thơ có thể kể một câu chuyện thì phải có mạch cảm xúc và logic nội tại. Thơ Trần Dần (trong tập Trần Dần – Thơ) thường có được mạch cảm xúc và logic nội tại dồi dào, không phải sự lắp ghép vô hồn, làm dáng chắc chắn sẽ bị thơ máy (của Bàn Tải Cân) hạ gục. Không chỉ hung hãn, mạnh mẽ như trẻ nhỏ, bụi đời, sức tiết chế, nhẫn nại của Trần Dần cũng rất mạnh. Có lẽ điều đó tạo nên sức sáng tác và độ dài hơi trong sáng tác của bác Dần. Đây chỉ là hai ví dụ nhỏ (bác Dần có nói nhân cách cũng là văn cách): “Anh muốn rao lên cho làng nước biết hôm nay em bạc đãi một người Nhưng em ơi! anh chỉ đến ngã tư xưa anh đứng dưới một ngôi đèn bỏ.” “Hung dữ! Tôi vẫn không cắn ai cả Ôi thôi! Tôi chỉ phá cũi địa cầu” Đọc các bài tập của Trần Dần cũng rất khoái, như là đọc các bài tập, bài nghiên cứu về bò tót, về cú của Picasso để rồi cho ra hình con bò tót, con cú đẹp không giống ai vẽ. Trích 3 bài tập, nghiên cứu của Trần Dần: “ Quả đất Tôi nhất thích công tác Xột quả đất…” “ Quả đát Tôi nhứt thích công tác xựt quả đất… Quả đát Quả đoác Lạt mùa trên quả đoạc Đột người lựt xựt …” “ Quả đạt Ở quả thoạt tôi hát – tôi mát – tôi xạt tôi ngạt – tôi thạt – tôi đạt…” Kết quả của các bài tập, nghiên cứu: TRÊN QUẢ ĐẤT MÙA I Tôi nhất thích công tác ở quả đất mùa Miền miền sầm uất thị thành mùa … II … Mùa Việt Nam trên quả đất mùa Tôi nhất thích công tác ở Việt Nam mùa Tôi công tác trong vắt kể cả những ngày thâm đông dựng may lạo xạo nội thành mùa Tôi nhìn trong vắt ở cả những phía thất bát mùa Những phía xục bùn mùa… Tôi nhất thích công tác ở Việt Nam mùa Chúng tôi gieo hạt màu mùa Chúng tôi bắt sâu mùa trùng mùa Đuổi chim xít mùa Mọi kẻ phá mùa Chúng tôi cho chúng chiếc quan tài mùa! Ấm lạnh cùng nhân dân năm lục địa mùa Chúng tôi hồn hậu ngâm gieo cấy hái trên quả đất mùa Tôi nhất thích công tác ở Việt Nam mùa Tôi nhất thích công tác ở quả đất mùa (lấy từ Mùa Sạch, 1964) Có tập thơ trong tay, đọc thêm được nhiều bài mới thấy rõ hơn Trần Dần có một hồn thơ nhân hậu và có nhiều bài (chứ không chỉ “Trên quả đất mùa”) mang tính toàn cầu. Trên đây chỉ là vài trích dẫn cẩu thả kiểu review. Còn nhiều cái hay khó hiểu, dễ hiểu hơn mà không đi vồ một tập thì hoãn mất sự sung sướng . Giả sử có vụ tịch thu sách nào thì các nhà sách nên hào phóng để bên tịch thu vớ được nhiều sách hơn. Chắc tại họ không có tiền mua sách nên phải làm liều, cũng là muốn có một cuốn để đọc và học sức thử nghiệm, ý thức tự do, nhu cầu tiến bộ cùng quả đất và lòng nhân hậu có trong nhiều bài thơ của Trần Dần. Ăn cắp sách là tội nhỏ Điện ảnh Việt Nam đang manh nha hồi xuân + lớn dần trình kỹ thuật (dùng 3d, đặc biệt là có thể hỗ trợ phim trường tái tạo cảnh xưa). Không bắt đầu tính làm một phim về Trần Dần thì uổng. Không bắt đầu tính làm 1 phim kiểu Babel đan xen về Trần Dần, Bùi Giáng, Nguyễn Bính, Lưu Quang Vũ, Tố Hữu… (nếu khủng hơn, thêm Bắc Đảo, Yehuda Amichai, Wislawa Szymborska …) thì càng uổng. Việt Nam có các thi sỹ còn kỳ quan và có thực lực đối với thế giới hơn cả Vịnh Hạ Long. Brazil có bóng đá là hàng khủng, Việt Nam có thơ, không khoe để rồi từ đó, thế giới biết thêm nhiều điều đẹp khác ở Việt Nam là phí của giời. Nghiêm túc: Riêng về Trần Dần, Bùi Giáng, nếu điện ảnh mà khai thác được trí tuệ và tính Người của họ thì quần chúng vốn bỉ thơ lại đua nhau đi làm thi sỹ. Tranh: Trần Dần