"The medium is the message" (Marshall McLuhan) * “Phương tiện là thông điệp”. Hay như người Việt Nam nói: “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”. Phương tiện như đầu máy hơi nước làm thay đổi cả nền kinh tế thế giới. Phương tiện như điện thoại để bàn, máy vi tính, smartphone làm thay đổi mạnh mẽ thời gian biểu và cách giao tiếp của cả thế giới. Những phương tiện khủng quy hoạch lối sống của con người và rất nhiều sinh vật chịu ảnh hưởng. Facebook chính là một trong những phương tiện khủng nhất như vậy. Facebook không làm người ta ngu đi, ảo đi nếu được dùng để làm việc, bán hàng, giao tiếp thuận tiện hơn, cập nhật tình hình bạn bè, người thân và thế giới mỗi ngày. Nó có những sự hỗ trợ về mặt phương tiện để con người phát triển hơn. Nhưng nếu phương tiện như Facebook, một thứ tác động mạnh đến não bộ và lối sống của người ta được thiết kế với nhiều động cơ xấu, với việc không từ thủ đoạn, sẵn sàng thí nghiệm, theo dõi người dùng, đưa họ thông tin sai về lượng View, Like, đưa thông tin kích thích tăm tối nó muốn và cả fake news để thao túng hành vi hàng tỷ người dùng thì sao? Thì nghĩa là nó đang là một phương tiện được thiết kế như một nhà tù, phòng thí nghiệm hay quốc gia độc tài đứng đằng sau là những tên tội phạm. Facebook có chứng minh được mình trong sạch với quá nhiều bằng chứng kết tội rõ ràng không? Trong nhiều trường hợp là không. Và nhiều mạng xã hội khác cũng vậy. Nước Mỹ thả lỏng một phương tiện được thiết kế và gửi gắm trong đó những mục tiêu xấu, ác với những cái sai và lừa đảo công khai (nhất là về số liệu) thì cũng là nó đang dung túng cho một trong những hoạt động tội phạm lớn nhất lịch sử. Khi Mark Zuckerberg hiểu "The medium is the message" mà anh ta còn chút lương tri thì anh ta đã phải cẩn thận hơn với bản thân và cộng sự trong thiết kế thế giới của mình. Muốn có được mọi thứ nhưng không có được sự kính trọng thì đâu có được mọi thứ. Không có một hoạt động từ thiện nào có thể cứu chuộc được cho lương tâm khi cố tình thiết kế một phương tiện tác động đến cả thế giới với tư duy tội phạm.