4.4. Đầy đặn, nhất quán, biến tấu – Trong câu “Mạch cảm xúc hoặc đầy đặn và nhất quán, hoặc biến tấu liên tục, tùy theo mỗi tác phẩm và độ dài của chúng”, “hoặc” cũng có nghĩa là “và”. Một tác giả hoàn toàn có thể tạo nên một tác phẩm vừa đầy đặn, nhất quán, vừa đầy biến tấu. Có thể lấy “Đội bóng Thiếu Lâm”, “Tuyệt đỉnh Kungfu” vừa phân tích ở trên làm dẫn chứng. Và cũng có thể đề cập đến Franz Kafka. – Kafka chỉ cần kể theo lối thông thường (theo trật tự thời gian, một giọng kể, xen thoại của nhân vật), ngôn ngữ giản dị mà vẫn đạt được sự kết hợp đó. Ở đây, tôi chỉ khảo sát một số tác phẩm của Kafka gồm: 2 tiểu thuyết “Hóa thân”, “Vụ án” và một số truyện ngắn. + Về sự đầy đặn và nhất quán của mạch cảm xúc trong tác phẩm của Kafka, đó là sự sinh động, tỉ mỉ trong miêu tả những điều cần miêu tả; xây dựng nhân vật kỹ lưỡng; sự tiết chế tối đa cảm xúc tác giả; cái hài hước đen dàn trải. Những tác phẩm lớn của Kafka thường có xương sống xuyên suốt thế này: * Thiết kế một tai bay vạ gió bất ngờ sụp xuống nhân vật (bị hóa bọ, bị kết án, phải đến trước cửa pháp luật) * Kakfa chậm rãi để nhân vật nỗ lực phản kháng, tìm kiếm (Samsa cưỡng lại việc tinh thần mình dần bị bọ hóa, K. tìm mọi cách để hóa giải Vụ án, người nông dân kiên trì dò hỏi, hối lộ, chất vấn trước cửa pháp luật) * Nhân vật tha hóa, bế tắc dần (Samsa dần cư xử như con bọ và bị chết sau khi bị bố đả thương, K. cuối cùng chán nản bảo bọn đao phủ giết quách mình cho xong, người nông dân đến lúc già nua được người gác cửa già nua tiết lộ cánh cửa pháp luật được làm ra riêng cho bác ta). + Về sự biến tấu trong tác phẩm của Kafka, có thể thấy hệ thống tác phẩm của Kafka là một sự biến tấu lớn lao trong văn học, trong mỗi tác phẩm lại có những nét biến tấu diễn biến của một kiến trúc sư lớn. Đó là sự mô tả chi tiết và tinh tế việc Samsa trong “Hóa thân” biến đổi tâm trạng và hành vi theo hình dạng và cuộc sống của con bọ to lớn như người, phản ứng tương đương của những người biết đến Samsa trước và sau khi hóa thành bọ; như thể họ phải đối mặt với một thế giới mới hàng ngày và đó là chủ đề của câu chuyện chứ sự hóa thân không đơn thuần là vài nét phác sớm được chấp nhận và để phục vụ cho sự kiện khác như trong nhiều câu chuyện có sự hóa thân (Người đẹp và quái thú, Tây Du Ký, Hoàng tử ếch, Sọ dừa, Tấm Cám…). Đó là K. trong “Vụ án” đeo đuổi Vụ án của mình với những diễn biến kỳ lạ. Đó là những lắp ghép các yếu tố thực với nhau theo cách phi lí nhưng triển khai sự phi lí ấy theo logic của chính nó (người sống trong thân xác bọ; tòa án ẩn trên tầng 5 một khu nhà tập thể nhộm nhoạm đủ các hạng người; những nhân viên công vụ, những phụ tá bỗng dưng xuất hiện, đeo bám, quấy rầy, tự tiện với kiểu lịch sự khó hiểu nửa như giám sát, nửa như phục vụ, giúp đỡ…). + Qua một số truyện ngắn của Kafka (Lời tuyên án, Trại lao cải, Vô địch nhịn ăn, Mười một người con trai, Hang ổ, Người cưỡi xô, Một thầy thuốc nông thôn, Chó sói và người Ảrập…) cũng có thể thấy tương tự địa hạt tiểu thuyết (rất tiếc là tôi chưa được đọc cuốn “Nước Mỹ”), Kakfa xây dựng nhiều nhân vật khác nhau nhưng thường có: * Những thế giới quan, nhiệm vụ, đức tin, đam mê kỳ quặc * Bị kết án * Bị ruồng bỏ * Nằm trong một guồng máy khổng lồ, bí hiểm, thậm chí là nhân viên của nó mà không mấy biết về nó * Tha hóa, đồng lõa với sự hành quyết * Sự xa lạ của những người có cùng huyết thống * Bị lạc * Co n đường (dù tưởng như ngay “Làng bên”) không bao giờ tới được * Nỗ lực giải quyết vấn đề * Nỗ lực dần bị bẻ gẫy Tất nhiên, bên cạnh đó có thể còn nhiều nội dung khác nhưng văn chương Kakfa nổi bật lên việc khảo sát sự Không ( Thể/Muốn ) Kết Nối (hoặc bị xua đuổi hoặc chẳng có cản trở gì rõ rệt hoặc chủ ý đắm vào một thế giới riêng hoặc không ai hiểu cho) và Không Thể Đi Xa . Kafka (vô thức hoặc có ý thức) khai thác tỉ mỉ hiện sinh của nhiều cá nhân trong những hoàn cảnh, thân phận khác nhau nhưng đều liên quan đến những tính chất này. Nội lực biến tấu mới mẻ, lớn lao này trong mạch cảm xúc của dòng chảy văn học thế giới đã khiến Kafka trở thành tác giả quan trọng hàng đầu. – Mạch biến tấu của một tác giả nằm trong từng tác phẩm và nằm trong cả hệ thống tác phẩm.