i. Suy nghĩ và cú sốc. Đứa trẻ không suy nghĩ thì tự bản thân nó đã sẵn sàng theo những quy chuẩn quan niệm của nhiều người lớn và rất có thể sẽ nhìn nhận sự việc tàn nhẫn theo những người tàn nhẫn từ rất sớm. Còn đứa trẻ suy nghĩ thì sớm hay muộn, nó cũng sẽ suy nghĩ ngày càng sâu về thiện, ác, tốt, xấu. Mà suy nghĩ sâu xa về thiện, ác, tốt, xấu của trẻ con hay thanh thiếu niên thường sẽ khá bi quan vì thường bị sốc thực tế sau nhiều năm suy nghĩ và chấp nhận mọi thứ một cách đơn giản. Một suy luận em thường thấy (đôi khi xuất hiện ở bản thân em hồi trẻ) là: Con người sẵn sàng cắt ngang đầu con khỉ rồi ăn não khi nó đang đau đớn thì chẳng qua không sẵn sàng làm thế với con người vì cái tính danh con người hay vì sợ pháp luật, chứ bản chất vẫn là cầm thú. Quyền được giết, được kỳ thị, được bóc lột phụ thuộc vào cái tên đối tượng bị giết, bị kỳ thị, bị bóc lột: là con vật, là da đen, là châu á, là không thuần chủng, là do thái, là emo, là phản động… Việc quy vào cái tên và triệt hạ chẳng qua là để che dấu sự dã man của mình, là tranh thủ xả sự dã man trong một môi trường được hợp thức hóa sự xả bệnh hoạn ấy. Bởi cú sốc tuổi trẻ sau khi nhận ra điều này (hay đọc thấy điều đó trong văn học, xem phim…) mà đứa trẻ hay người trẻ bị loạn trong khái niệm thiện, ác, tốt, xấu và thường rơi vào suy nghĩ không có thiện, ác, tốt, xấu gì nữa cả sất, con người cũng là loại động vật, thậm chí còn khát máu hơn. Suy nghĩ bi quan có khi dẫn đến những hành động cực đoan, dã man. ii. Sự nhầm lẫn. Vấn đề ở đây là: + Tuyệt đối hóa cái thiện hay cái ác mà không chia ra các mức độ, cấp độ. + Từ việc ấn tượng một (số) người ác hay thiện mà làm tròn hóa lên cả loài người. + Từ việc nhìn một thời kỳ trì trệ kéo dài mà lãng quên tính vô thường của đời sống cũng như khả năng biến chuyển của con người nếu có những kích thích phù hợp (ví dụ như khi xã hội phát triển song hành về kinh tế và văn hóa). Rất nhiều người bị trói chặt trong 3 định kiến đó về con người, trong khi, mỗi con người lấp lửng ở giữa 2 cực thiện và ác. Nhưng “ở giữa” là gần về phía cực thiện hay gần về phía cực ác lại tùy thuộc cách sống và suy nghĩ tiếp theo của mỗi người. Khi bị trói chặt vào định kiến, người ta không còn muốn quan sát cái “tiếp theo” đó một cách khách quan nhất có thể mà thường cố trói tiếp cái “tiếp theo” đó vào định kiến đã trói mình. iii. Cân đong đo đếm thiện, ác, tốt, xấu. Sau một thời gian khá bấn loạn về các thước đo thiện ác, tốt, xấu thì em thấy cái thước đo này cho sinh vật là ổn hơn cả: Ác: Tỷ lệ thuận với: Mức độ dã man, mức độ khoái cảm khi thực hiện những hành vi xâm hại dã man (cướp, giết, hiếp, bấm nút bom…) Thiện: Tỷ lệ thuận với: Mức độ nhận thức về sự dã man và mức độ tự kiềm chế, điều tiết sự dã man có thể tạo ra của mình (năng lực tự giải tỏa). Xấu —> Tốt: Mức tăng dần độ tôn trọng không gian chung và không gian riêng. (Có những con mèo dù không bị giáo dục bằng đòn vọt nhưng cũng biết chỗ nào là của nó, như vậy, nó có nhạy cảm về riêng, chung hơn các con mèo ăn vụng, ị đái lung tung khác). Thước đo này có thể áp dụng với mỗi hành vi của sinh vật. Nhưng để có thể kết luận về tính chất của sinh vật thì phải xem xét cả một chuỗi hành vi và tiểu sử nguyên nhân của hành vi (hành vi này là thường xuyên hay không, có mang tính di truyền không, làm với sự thoải mái hay do bị ức chế, dồn nén). Khi đánh giá mức độ thiện, ác, tốt, xấu còn phải nhìn được từng bối cảnh không gian chung và không gian riêng là thiện hay ác, tốt hay xấu. Chính vì vậy mà có những người ở trong môi trường này rất hung hãn, ích kỷ, tàn nhẫn; trong môi trường khác lại dịu dàng, chia sẻ, bao dung. Thước đo này có ưu điểm là không bị rơi vào cách nhìn nhận thiện, ác, tốt, xấu theo những cái tên như “tình dục trước hôn nhân”, “mại dâm”, “dâm đãng”, “không nghe lời”, “sai tư tưởng”, “nói dối”… mà đặt chúng vào “mức độ cưỡng bức/bị cưỡng bức”, “mức độ tránh làm tổn thương”, “mức độ nhận thức”, “mức độ kiềm chế” và “mức tôn trọng không gian chung, riêng”. Như vậy, với thước đo mức độ này, cách thức phê phán cái ác, cái xấu, rao giảng các thiện, cái tốt cũng có thể đo được là thiện hay ác, tốt hay xấu hay nằm ở khoảng nào giữa những yếu tố đó. Nhược điểm (hay cũng chính là ưu điểm khác) của thước đo này cũng như nhược điểm của nhiều thước đo tính chất là: + Tương đối. + Thực hành đo cực khó . + Luôn phải cập nhật những hiểu biết về các khái niệm “mức độ/cấp độ”, “cưỡng bức/bị cưỡng bức”, “tổn thương”, “nhận thức”, “chung/riêng”, “kiềm chế/điều tiết” và kỹ năng phân tích hành vi, phân tích mức độ hành vi. iv. Cảm giác Cảm giác của em về loài người hiện tại nói chung (dù còn nhiều vấn đề như nạn đói, bệnh dịch, nô lệ, kỳ thị sắc tộc, tín ngưỡng, chiến tranh, khủng bố, phát xít mới…) là nằm ở gần cực thiện hơn cực ác. Bởi vì, ai cũng có cái ác trong người, ai cũng gây ra cái ác, nhưng làm thực sự ác rất mệt, luôn phải đối chọi lại với toàn bộ thế giới (cả thiện cả ác), không phù hợp bản tính lười lao động và suy nghĩ của con người :oD Khi mức sống ngày càng khá lên, ngày càng có thêm nhiều con người không phải làm ác để sinh tồn. Tuy nhiên, do bản tính lười nên rất ít người không phải làm ác nhưng cũng không tự nguyện làm thiện như một nhu cầu hay để thể hiện mình không chỉ không ác mà còn có cả văn hóa 😀 Mức độ dao động đến cực thiện phụ thuộc vào sự phát triển kinh tế, văn hóa, y tế, công nghệ (đặc biệt là internet), khoa học, thể thao, luật pháp. Trong đó, việc đưa các triết lí từ những đỉnh cao văn hóa vào các mảng còn lại (Văn Hóa kinh doanh, Văn Hóa làm phần mềm, Văn Hóa xử án, Văn Hóa tín ngưỡng…) thông qua sự mài dũa từng hành vi là tiêu chí quan trọng nhất để tiến về cực thiện. Lưu ý rằng, cái Không trong ngôn ngữ nhà Phật (không sinh không diệt, không thiện không ác, không bẩn không sạch…) là những ẩn ngữ (nghĩa bóng) từ những con người luôn có những hành vi thiện và đưa rất nhiều những bài tập thực hành cái thiện vào trong triết lí của mình. Cái Không này là để những “người xa lạ” gần gũi hơn với cuộc đời (cõi Tạm) bằng cách bỏ bớt những sự kỳ thị hơn chứ không phải để xa lánh bằng cách hư vô hóa nó. Các bác thấy thước đo này thế nào? Thước đo nào, không hiểu? 0 Vớ vẩn 0 Quá chủ quan 1 Tàm tạm 0 Chuẩn đấy 0 Sign in to vote