Cái tôi là gì? Chắc là có nhiều bậc nhiều vị đã nói về cái này. Toàn là cao thủ đại nội cả. Tôi cũng thử a dua dùng cái tôi của tôi, một thằng oắt con, để nói về cái tôi xem sao. Theo tôi, tôi chính là tôi. Tôi chính là bạn. Mỗi con người là một cái tôi. Nhưng ?okhông ai tắm hai lần trên một dòng sông? nên một con người trong suốt cuộc đời mình là hằng hà sa số cái tôi. Lúc là cái tôi thế này, lúc lại là cái tôi thế khác. Có lẽ, để tìm đến cái tôi thực chất, cái tôi chung nhất của mỗi con người thì phải đợi đến lúc hắn ta chết mới có thể kết luận. Nhưng có rất nhiều trường hợp chả bao giờ kết luận được. Vậy thì mất công kết luận, đi tìm cái tôi mà làm gì. Thế nhưng nhiều người cứ đi tìm: ?oĐó là cách sống của tôi, đi tìm tôi thì mới là tôi?. Trong cuộc sống này, đi tìm một cái tôi ổn định dường như là một trò xổ số, trăm ngàn người thì có một người trúng độc đắc. Phần còn lại người trúng nhất, nhì, ba? người thì nhận phần thưởng khuyến khích, người tẩu hỏa nhập ma vì đã tham dự công cuộc khai phá cái tôi. Kẻ thắng thì reo múa (nhưng biết đâu lại như ?oTrúng số độc đắc? của Vũ Trọng Phụng). Kẻ chưa thắng thì vẫn máu me, cay cú, ngẩn ngơ. Ai đó bảo: ?oĐời mà?. Ngay đến một nghệ sỹ nông dân như Nguyễn Bính êm đềm, đằm thắm, dung dị? cũng có lúc phát âm: ?oSòng đời thua nhẵn cả thơ ngây? Hay một gã bơ đời, nhuốm chàm như Môli trong truyện của O?T Henri khi nhớ thời trong trắng ngày xưa cũng phải áp mặt vào cột đèn giá lạnh mà than: ?oTrời ơi, tôi chỉ muốn chết thôi? Tự nhiên tôi chả muốn viết nữa, nhưng đã viết thì cố việc cho xong, để dở dang khó ngủ. Viết vậy khó tránh sẽ có người bĩu môi (chuyện này trong đời xảy ra không ít): ?oLàm như người ta thèm đọc lắm không bằng, không thích viết thì biến đi?. Này bạn, bạn nói vậy chính là bạn đang dùng cái tôi của bạn để đàn áp cảm nhận mọi người. Bạn có thể nghĩ như vậy trong đầu, nhưng viết ra thì đừng, về sau đọc lại, bạn cười mình đấy. Vậy là tôi cũng đang đàn áp cái tôi của ai đó. Nhưng chắc là tôi cũng có cái lí của mình. Bởi vì, đây là topic của tôi mà bạn, tôi đang lảm nhảm, thì thầm một mình trong căn phòng của tôi, không cấm ai nghe, trân trọng góp ý nhưng tất là không thích ai mắng mỏ khi mình không có lỗi rồi. Tôi phân loại cái tôi theo hai dạng. Cái tôi vô hại và cái tôi có hại. Có một câu nói thế này: ?oMuốn có tự do cho mình thì phải tôn trọng tự do của người khác?. Nếu cái tôi của một người không làm tổn hại đến ai thì tại sao ai đó lại cho mình quyền lại phản đối nó, đè nén nó. Hiềm cái gì bị đè nén thì dễ sinh ?otức nước vỡ bờ?. Việc đè nén cái tôi vô hại chính là thể hiện một cái tôi có hại. Là phá vỡ sự công bằng. Nói to tát hơn là vi phạm quyền con người. Vậy ra thế nào là vô hại thế nào là có hại? Nói về có hại, vô hại thì e bỗng một lần tình cờ đọc được, một ông quan bỗng vỗ đùi đánh đét: ?oA, vậy việc mình nhu nhược cũng là cái tôi của mình, mình có làm hại ai đâu, ai cho ai phản đối?. Xin thưa ngài thế này, ngài làm quan, có xe riêng đưa đón, có chế độ ngộ đãi đặc biệt, có lương bổng hơn công dân lao động bình thường thì cái tôi của ngài nó bắt buộc phải có tấm lòng và cái đầu cao cả hơn dân đen chúng tôi thì mới hợp lẽ công bằng. Thế nghĩa là ngài không vô hại đâu nhé. Còn vô hại mà nói thì hiếm lắm, chả có mấy thứ vô hại cả. Thôi thì cứ cho cái nụ cười tự nhiên, vô tư của trẻ em, cái sự làm dáng của phụ nữ là vô hại đi. Xin đừng ngăn cấm, bẻ bai. Trong nghệ thuật, việc dùng cái tôi của mình để công khai đàn áp cái tôi của người khác đã làm nghệ thuật rạn nứt, thui chột. Hậu quả chúng ta đã thấy. Còn việc đàn áp vô hình bằng năng lực thì lại là một yếu tố kích thích tính cạnh tranh để phát triển. Vì vậy, không thể phủ nhận nghệ thuật vẫn có những bước phát triển vượt bậc ở những khía cạnh cái tôi được tôi trọng, thách thức. Tại sao có người lại phải khó chịu khi tôi hay ai đó dùng nhiều chữ ?otôi?? Thật ra, ?otôi không có chữ gì cho riêng mình để thay thế chữ tôi?. Tôi xưng tôi hay ai đó xưng tôi chỉ đơn giản chỉ để phản ánh cách nhìn của cá nhân. Chứ có lần tôi lỡ miệng xưng ?ochúng tôi?: ?oThanh niên chúng tôi đang thiếu một niềm tin? là đã có nhân vật qui ngay là ý tưởng *********. Cái việc khó chịu khi người khác xưng ?otôi? đôi khi là bệnh ?odi truyền? chưa chữa hết, ròng rã từ đời này sang đời khác khi người ta luôn tiếp xúc với ?ocái ta? trừu tượng và bị nó ám ảnh. Phải công nhận nó là bệnh hại xã hội thì mới chịu chữa và chữa được. Hiện nay, ngay trong ?olời kêu gọi? về nếp sống mới của thành phố mà tôi được đọc thấy ở một bệnh viện đã dùng câu: ?o?lợi ích cá nhân, gia đình, xã hội?? Như vậy, cái tôi đã được hiểu một cách khoa học, nó cần được ưu đãi trước tiên, sau đó là đến những người xung quanh gần, rồi là những người xung quanh xa? Vậy thì tôi lại mạn phép định nghĩa: Hình như cái tôi vô hại chính là cái tôi có ba thành phần tôi-bạn-chúng ta (có thể gọi đó là cái tôi đẹp) và cái tôi có hại chính là cái tôi cũng có ba thành phần nhưng được kết nối như sau: Tôi-tôi và tôi. 14.04.03 linh