đến nước này tôi xin khai cho lòi đuôi gã độc tài cõi thơ hắn ta là máu thời giờ còn vương khoé mép giấc mơ trần truồng * 09.01.04 ===================================== Bạn Satori thích thì chỉ cần xin lỗi tớ một câu thôi, hai câu là thừa. Bạn nhầm nhọt chắc tại bạn chủ quan coi away là gã dễ tính, xuề xoà. Bạn có cảm giác thân thiện, không đề phòng về tôi như vậy, tôi cảm ơn. Với cảm nhận của Satori về câu ?omưa rơi không cần phiên dịch? của Trần Dần, away xin bỏ phiếu trống. Câu ?omưa rơi không cần phiên dịch? vốn dĩ đã là mưa rơi rồi còn gì. Câu diễn giải vừa rồi của tớ cũng lại là thừa. Nói cho có vẻ bắt chước vô vi, thiền thiếc vậy chứ cách hiểu dịu ngọt của bạn rất đáng để tâm. Có khi hiểu câu ?omưa rơi không cần phiên dịch? như một tuyên ngôn của người viết trước mấy bác phê bình lởm mổ xẻ lung tung rồi quên dao kéo trong bụng bệnh nhân lại không hay và không rộng bằng cách hiểu của Satori. ?omưa rơi không cần phiên dịch? chứ không phải câu ?omưa rơi không cần phiên dịch? không cần phiên dịch. Cũng phải diễn giải ra nhiều chiều mới thấy thêm nhiều cái thú của nó, cũng như cần dịch sang tiếng Anh tí cho Tây biết thơ Ta hơi bị phê, không những về âm điệu mà cả tư tưởng: Falling rain needs no translation. (Lâu không được học tiếng Anh, gõ líu cả lưỡi). Tớ phỏng đoán Trần Dần góp công không nhỏ tạo nên phong cách thơ gọn, từ ngữ gần gũi đời sống, bớt ảnh hưởng ề à, niêm luật của thơ cổ Trung Quốc; chuyển tải ít nhiều tư tưởng tân tiến của Tây phương. Nhưng nếu ai bắt chước Trần Dần mà không có thực tài dễ bị gió Tây làm ôxy hoá, làm ra những câu thơ cứng và sượng mất hết phong vị quí của Việt Nam. Giả sử có môn phái Trần Dần thì đúng là thơ hết đường. Trần Dần chỉ có một. Và dòng thơ hay thì loi lẻ, không có hội có phường. Đó là thơ, còn chuyện nhà thơ có bạn hay không thì lại là chuyện khác của đời sống xã hội. Cái làm Trần Dần nổi tiếng thời của ông chắc còn vì nhiều công lực khác chứ những câu đơn câu kép ngắn quá thì chỉ đọng lại được một số câu đọc như châm ngôn mà người đọc vẫn có thể gọi là thơ vì chúng hay. Chúng dễ ngấm luôn vào trí nhớ và gây được ít nhiều ám ảnh dần dà, quí hơn nhiều so với những bài tràng giang đại hải nhưng đọc xong quên luôn. Chừng 1 năm (rưỡi?) đổ lại đây tớ mới biết Trần Dần, Bùi Giáng, Thanh Tâm Tuyền... có mặt trên đời. Càng ngày càng thấy mình mang tiếng là đứa viết thơ mà chả biết gì về văn học Việt Nam cả. Nói lơ mơ về Trần Dần thế chứ không dám bình nhiều. Vì đã chịu đọc cho ra đọc đâu. Hoài Thanh được gọi là nhà phê bình thiên tài viết ra Thi nhân Việt Nam cũng phải đọc, nghiên cứu, si mê các tác giả ròng rã, mửa mật. Mình thời đại internet lắm thứ để đọc, đọc cái gì cũng lướt lướt rồi lại nhận định như đinh đóng cột về các tác giả, tác phẩm, ra vẻ ta đây sành điệu lắm, nghĩ lại cũng thấy ?obất nhẫn? (chữ của Hoài Thanh). Một đoạn Hoài Thanh viết về Hàn Mạc Tử: ?oMột người đau khổ nhường ấy, lúc sống ta hững hờ bỏ quên, bây giờ mất rồi ta xem lại kẻ chê người khen. Chê hay khen tôi đều thấy có gì bất nhẫn? (tháng 5, 1941). Bạn quachthanhdanh hay ai đó nếu còn ?ohào hứng? có thể đọc Trần Dần và bên lề tại đây, nhưng mong giữ sức khoẻ để minh mẫn mà đi vào mê cung của ?olost in translation?: =========================== Chú thích: * Nhân tiện, có thể thay bằng Trần Dần. ...ngày mai sẽ nở hay tàn-nghe đi em tiếng bầy đàn xôn xao...