vi. Tân hình thức Nế u dùng “Tân hình th ứ c” theo ngh ĩ a đ en là “hình th ứ c m ớ i” thì có th ể nói thơ T ự do (hay Th ơ M ớ i) c ũ ng là m ộ t d ạ ng tân hình th ứ c v ượ t ra kh ỏ i khuôn khổ th ơ v ầ n v ố n độ c quy ề n th ị tr ườ ng th ơ r ấ t lâu. Tuy nhiên, do thơ Tự do c ũ ng b ị tâm th ứ c con ng ườ i gi ớ i h ạ n vào nh ữ ng l ề thói nh ấ t đị nh nên c ũ ng không h ẳ n t ự do hay ch ứ a nhi ề u tinh th ầ n làm m ớ i. Để mô t ả m ộ t s ự tho ả i mái, t ự do v ề hình th ứ c h ơ n th ơ T ự do, cái tên Tân hình thứ c ra đờ i (và có khi, v ớ i không ít ng ườ i, c ũ n g chỉ đượ c gi ớ i hạ n vào m ộ t s ố hình th ứ c nh ấ t đị nh). Nói chung, nh ữ ng cái tên nhi ề u khi đượ c đặ t khá ẩ u và lung tung, thiên v ề nhu c ầ u c ủ a bè phái, làm h ỏ ng nghĩ a đ en c ủ a nhi ề u t ừ , nh ấ t là nh ữ ng t ừ nh ư “t ự do”, “m ớ i”, càng tránh nhân danh chúng càng tố t. Mộ t s ố ví d ụ v ề hình th ứ c m ớ i: + Viế t nh ữ ng câu dài tho ả i mái (Bài “Tình già” đă ng báo n ă m n ă m 1932 c ủ a Phan Khôi là m ộ t ví d ụ ) + không viế t hoa hay đầ u dòng hay tên riêng + viế t Hoa ch ấ m, ph ẩ y không theo “qui. Đị nh” + Viế t “xai” tr ĩ nh t ả + Vắ t dòn g (thườ ng t ạ o nh ữ ng quãng chặ t câu b ấ t ng ờ có khi đọ c nh ư rap) + Viế t th ơ nh ư đ o ạ n v ă n + Kéogầ n, Xô l ệ ch vị trí, dàn ch ữ ra kh ắ p kh ông gian trang giấ y/màn hìn h + Làm biế n d ạ nnnng tù ừ , thêm các kí t ự không thông d ụ&g %@#$ + Vẽ chữ thành hình + Lồ ng nh ạ c, hình độ ng, tô m ầ u (hehe, n ă ng l ự c vi tính c ủ a tác gi ả không cho phép biểu diễn hết các ví d ụ ) + Xen kẽ các th ứ language + Chế ra ch ữ m ứ i + Đặ t đườ ng link vào tác phẩ m… Nhữ ng ng ườ i phê phán hình t hứ c m ớ i ch ỉ vì chúng là hình th ứ c m ớ i th ườ ng là nhữ ng ng ườ i đọ c r ấ t ít th ơ ho ặ c đứ ng ngoài s ự v ậ n độ ng c ủ a th ơ . S ự phê phán triệ t để này là s ự s ợ hãi khi mình không còn d ễ dàng hi ể u và tiế p nh ậ n s ả n ph ẩ m ho ặ c mang n ỗ i s ợ hình th ứ c m ớ i s ẽ lên ngôi độ c quyề n . Như đ ã trình bày, độ c quy ề n v ề hình th ứ c (dù là c ũ hay m ớ i) là nhu cầ u c ủ a bè ph ả i ch ứ không ph ả i nhu c ầ u c ủ a dòng ch ả y đ a d ạ ng c ủ a thơ . Tân hình th ứ c có th ể hi ể u nôm na là m ộ t nhu c ầ u làm khác đ i v ề cách thể hi ệ n hình th ứ c các kí t ự hay nói cách khác, l à mộ t sân ch ơ i thoả i mái h ơ n để di ễ n t ả c ả m xúc d ự a trên chính hi ệ u ứ ng bi ế n t ấ u hình ả nh… c ủ a các kí t ự . Nó là và ch ỉ là m ộ t nhu c ầ u trong r ấ t nhi ề u nhu cầ u làm m ớ i trong sáng tác. C ũ ng nh ư đạ i t ự s ự ch ỉ là m ộ t ph ầ n c ủ a tác phẩ m b ị g ọ i là đạ i t ự s ự , tân hình thứ c c ũ ng ch ỉ là m ộ t ph ầ n c ủ a tác phẩ m b ị / đượ c g ọ i là tân hình th ứ c. Tr ườ ng h ợ p tân hình th ứ c là toàn v ẹ n nộ i dung tác ph ẩ m r ấ t hi ế m và càng đ òi h ỏ i tính sáng t ạ o cao c ũ ng nh ư tính mở (không b ị bó vào gi ớ i h ạ n th ơ , v ă n, nh ạ c) trong ti ế p nh ậ n. Đ óng góp lớ n nh ấ t c ủ a tân hình th ứ c là kéo g ầ n các lo ạ i hình ngh ệ thu ậ t (vă n, th ơ , nh ạ c, h ọ a, s ắ p đặ t…) v ớ i nhau. Và n ế u tân hình th ứ c đượ c chấ p nh ậ n r ộ ng rãi h ơ n, m ộ t đ óng góp l ớ n khác c ủ a nó chính là làm cho thêm nhiề u ng ườ i có s ự c ở i m ở h ơ n v ớ i nh ữ ng cái k hác đ i và b ả n thân t ư duy củ a mình c ũ ng r ộ ng m ở h ơ n trong nhi ề u s ự ti ế p c ậ n s ự v ậ t/hi ệ n t ượ ng khác. Trên đ ây ch ỉ là m ộ t s ố tính ch ấ t/k ỹ thu ậ t trong sáng tác/tác ph ẩ m mà không ít độ c gi ả hay phê phán không có khái ni ệ m hay kinh nghi ệ m gì v ề chúng. Nhữ ng ví dụ trên ch ỉ nh ư m ộ t s ự kêu g ọ i c ở i m ở và bình t ĩ nh h ơ n cũ ng nh ư ch ậ m rãi h ơ n trong ti ế p c ậ n tác ph ẩ m. B ở i vì, có th ể còn r ấ t nhiề u tính ch ấ t/k ỹ thu ậ t khác mà ch ỉ khi có đượ c s ự đồ ng c ả m v ớ i các tính chấ t/k ỹ thu ậ t này m ớ i có th ể ti ế p t ụ c ch ạ m đế n. Cuối tháng 05 nă m 200 7 Nguồn hình minh họa: http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Vintage_photo_nude_woman_1.jpg