XIII. Làn hơi nóng của chén trà nghi ngút làm lớp nhạc sương như tan biến hẳn. Hơi thuốc lâu lâu gặp lại, tưởng ngon mà nhạt nhẽo. Hắn rít bừa một hơi nữa, nhẩn nha nhả, nhìn khói luênh loang. – Bà cũng hút thuốc ạ. – Vâng. Năm nay lạnh quá. Lâu lâu tôi mới hút chú ạ. – Ngon không ạ? – Chả ngon gì. Nhưng cũng thinh thích. Tại tôi nhìn các chú hút, tôi thử, rồi biết. Lần đầu ho rũ rượi, cả ngày cứ nôn nao là. – Cho cháu bao Vina. – Chín ngàn chú ạ. – Cháu gửi bà. Cháu chào bà. – Vâng. Chào chú. Vừa đi hắn vừa bật cười cách bà già hút thuốc. Trông thật lố bịch, châm chọc kỹ năng. Nhưng đem lại vẻ đẹp lạ. Vợ hắn cũng thế. Ra vẻ học đòi. Mấy lần cầm điếu thuốc lóng nga lóng ngóng, hít chưa tới phổi đã vội vã phun ra. Hắn cấm. Vợ hắn thi thoảng lại đặt điếu thuốc lên môi vờ châm lửa trêu tức, cốt chỉ để nghe hắn hăm dọa. Nhưng có một lần, hắn bắt gặp vợ ngồi hút một mình. Anh làm em chán đến thế à? Không. Em muốn thử ngồi chỗ của anh, day thái dương như anh, hút bao thuốc của anh, cầm thuốc như anh, hít vào như anh, nhả khói như anh, vẩy thuốc như anh. Em muốn thử chạm vào nỗi buồn của anh. Em ngốc lắm. Đàn ông hút thuốc để ra vẻ buồn cho vui, mưu mô tỏ ra từng trải với lại sành điệu, lúc đấy buồn quái gì đâu. Đưa ngay đây cho anh. XIV. – Đúng lần này thôi nhé. Anh có thói quen cứ nói chuyện là thèm thuốc rồi đấy. – Vợ tâm lí thế. – Anh nói tiếp đi. – Đến đâu rồi nhỉ? – “Dậy dỗ lệch lạc về tự do, sở hữu, phẩm giá, yêu thương”, “cho anh điếu nữa”, “vợ tâm lí thế”, “đến đâu rồi nhỉ”. Tùy anh chọn tiếp. – Em thích tiếp từ đâu? – Anh nói tiếp về ma sát góc nhìn đi. Đang có mốt nói chuyện toàn cầu hóa. Em xin phỏng vấn chồng: Thưa anh, anh thấy trong nền kinh tế toàn cầu hóa, các văn hóa gặp gỡ nhau thì thế nào? – Cái thác loạn dễ dàng hòa v� ��i cái thác loạn. Cái dân chủ cộng hưởng cái dân chủ. Những ý thức hệ cùng muốn kìm kẹp con người thì tôn vinh lẫn nhau, chơi trò nhân danh, gọi sự trói buộc là bản sắc văn hóa với lại truyền thống phải gìn giữ. – Theo anh, cái nào đang thắng thế? – Theo thiển ý của tôi, trong cái tinh túy của văn hóa, không có thắng thua. Cái dân chủ phải ứng xử với cả hai cái còn lại. Bền bỉ và mệt mỏi. Các cụ nói cấm sai. Đúng là một trăm chỗ lệch kê sao cho bằng. Nhiều chuyện bi hài rồi. Còn nhiều chuyện bi hài nữa. – Cụ thể là… – Lúc mọi thứ diễn ra đều đều, trong cùng một ý thức hệ, tội lỗi giáo dục khó bị lộ mặt, nó vẫn mang mặt nạ tình thương hoặc chỉ là một tình thương nhàn nhạt đuổi theo ngôn từ. Nhưng sự cố xảy ra, những chiều thông tin rọi vào, tất cả sẽ bị bóc trần. – Ví dụ… – Chuyện vừa xong chẳng hạn. Mọi người trong siêu thị có nhìn bà í đồng tình đâu. Cái siêu thị là sản phẩm của toàn cầu hóa, người đi siêu thị gia nhập quá trình ấy. Mọi thứ kỳ ảo đi rồi. Nhưng bà í vẫn nghĩ mình thuộc về đám đông thô sơ quen thuộc. – Cái này thì em công nhận. – Bạn thành đồng minh của anh rồi hở? Ai đời hai thanh niên lại hùa vào bắt nạt một bà mẹ. Mất hết tính đối xứng của câu chuyện. – Ai bảo bà í bắt nạt trẻ con trước. Nhưng em nghĩ, không nhiều bà mẹ như thế đâu. – Anh không phủ nhận tình mẫu tử. Anh không biết những lúc thằng cu ốm đau thì bà í chăm sóc, xót con thế nào. – Đúng rồi, lúc đó mới biết mèo nào cắn mỉu nào. Mấy đứa bạn em đấy, đanh đá kinh hoàng, nhưng làm mẹ thì dịu dàng kinh khủng. Thỉnh thoảng lại quát con loạn cả nhà nhưng đứa nào con ốm đau trông còn hốc hác hơn con. Đầu bù tóc rối trông vừa buồn cười vừa thương lắm í. – Lòng mẹ lúc đó có thể phủ định tất cả các suy luận của anh, nhất là khi anh chỉ gặp gỡ một lát cắt trong quan hệ mẹ con nhà ấy. – Đúng. Nhỡ có nhiều uẩn khúc đằng sau… – Loại trừ khả năng đang có ức chế không kiểm soát được. Vì bà í nói mãi một câu nhưng câu đó lại chứa đầy ẩn ý. Loại trừ cả khả năng giả vờ đánh con để đánh lạc hướng sự trừng phạt của mọi người? Bà í bẻ quặp tay làm thằng bé đau ré cả lên. Anh có kinh nghiệm về đánh vờ đánh thật, lực tác động thế nào, anh biết. Đấy là nếu em cần phân tích chi li… – Khiếp. Mình lạnh lùng thế. – Nhưng anh có duy lí đâu, anh dựa vào trực giác trước đấy chứ. – Nhưng em không cãi lại được anh, không có nghĩa là anh đúng. Có thể bà í cũng cho thằng bé nhiều lúc hạnh phúc. – Ừ. Anh cũng mong thế. Anh chỉ sợ nó thô bạo giống mẹ. Tìm kiếm hạnh phúc trong sự khống chế người khác. – Tại sao phải tìm hạnh phúc bằng cách đó? – Người thô bạo có dục vọng sở hữu rất mạnh. Người thô bạo có đầu óc thì biết đặt ra chiến lược đe dọa nhân danh chân, thiện, mỹ để lừa đảo và chiếm đoạt nhiều hơn… Anh sợ thế giới đang được những người thô bạo điều hành. – Làm sao để họ bớt thô bạo? – Làm sao anh biết được. Cái chính là họ có muốn vậy không, họ phải tự nghiệm sinh thô bạo của họ. Còn ai muốn cuộc sống bớt thô bạo thì phải bớt sự thô bạo trong mình. – Em có thô bạo không? – Có. Kém anh một chút. – Hi hi. Anh có vũ phu bao giờ đâu. À, hồi bé, hi hi. – Tạm thời thì nó đang là gen lặn. Ai cũng thô bạo cả. Chỉ là dám làm và có cơ hội làm không thôi. Thô bạo là định mệnh chung của loài người. – Nghĩa là rất có thể anh sẽ đánh em? Chỉ vì tạm thời anh chưa dám và chưa có cơ hội? – Có khi còn tùy ngoại lực. Luật chơi của anh không có sự thô bạo. Nhưng khi bị dồn vào sân chơi có luật chơi thô bạo, nếu hết cách, có thể anh buộc phải dùng chính luật ấy để phòng vệ. – Ai cũng có quyền phòng vệ chính đáng. – Nhưng hành vi thô bạo một khi đã được thực hiện thì rất dễ trở thành thói quen. Như kiểu chất gây nghiện. Rồi chính anh có thể lại áp đặt luật chơi thô bạo lên người không muốn chơi thế. Xu hướng của bản năng là trả thù những hành vi xấu xa bằng cách tái hiện nó. Như con nghiện trở thành kẻ bán thuốc phiện. Sự thô bạo càng va đập với nhau càng dao động mạnh. – … – … XV. Lất phất mưa. Mưa như những nhát đao mềm. Đao cỏ. Cái xanh của sự trong trẻo vuốt ve nỗi buồn loang máu. Mưa mùa đông không lạnh. Trời có lúc động lòng với ý người. – Em nghĩ, nếu nhường nhịn nhau một chút, chịu học cái mềm mại của trẻ con bằng sự suy nghiệm của người lớn thì phản lực sẽ yếu đi, dao động dịu dàng dần. Đấy là tác động ngược trở lại của lí trí tới định mệnh. – Hay. Anh cũng muốn thế. Cũng xác định cố gắng gửi đi thông điệp ấy trong các hành vi sinh hoạt hàng ngày. Rồi tâm niệm cố biến đó thành điều không phải cố. Một lúc nào đó, cố gắng sẽ thành tự nhiên. Nhưng không biết độ đàn hồi của mình đến đâu. – Em hiểu. Em cũng thế. Em cố gắng không sở hữu anh. Nhưng những lúc ghen, lúc sợ mất anh vào tay người khác, hoặc phải chia sẻ anh với một người khác, em lại thấy em rất bạo lực. Có lúc em không biết phải ứng xử thế nào với dục vọng sở hữu? – … – … – Nói chuyện với vợ, anh thấy cái này rất ngộ nhé. Hiện sinh chung nhất giữa các sinh vật là hiện sinh liên tục phải ứng xử với sở hữu và không sở hữu. Từ cách ứng xử sở hữu hay không sở hữu của Thượng Đế với muôn loài đến các chính quyền với nhân dân. Rồi tập thể với cá nhân. Con người với con vật. Kẻ mạnh với kẻ yếu. Cấp trên với cấp dưới. Vợ chồng, người yêu, bạn bè với nhau. Bố mẹ với con cái. Người ta nói: “Ta không phải là của ta. Vậy làm sao con ta là của ta”. Ai tin được đến đâu thì tin. – Hi hi. Em hơi hơi tin. Không phải vì Phật nói đâu. Nhưng hồi con còn bé, cho em nghĩ nó là của mình nhé. – Em muốn thế vì em muốn chở che con. Em đảm bảo tự do cho con càng tốt chứ sao. Như bạn em chẳng hạn, đanh đá nhưng không đàn áp… Dù có thể không biết về sở hữu và tự do trên ngôn ngữ, nhưng mấy nàng đã có bản năng tin vào điều đó rồi. Quan trọng là ứng xử lúc trẻ con dần không cần mình nữa. Yêu là xót xa thả tự do. – Yêu là xót xa thả tự do. Em thích câu này lắm. – Hy vọng các bà mẹ và các quan phụ mẫu cũng thích. – Hi hi. Rõ ràng nó nằm ì trong bụng mình, rồi nó lại không thuộc về mình mà mình vẫn xót xa vì nó. Có con mệt nhỉ. – Nhưng được ốm vì con như bạn em cũng hay hay. – Mình của em biết chạnh lòng như ông già từ lúc nào thế. Mình sẽ có mà. Chắc cũng xinh như thằng bé lúc nãy. Xấu như em cũng chả sao. Con nào chả là con. – Chạnh lòng gì đâu. Có con cũng sợ lắm. Anh thấy sợ cho tương lai của thằng cu lúc nãy. Sợ nó bất hạnh. Hoặc là sợ chính nó. Sợ nó chọn tìm hạnh phúc bằng cách gieo bất hạnh. Sợ con mình lớn lên sẽ sống cùng những đứa trẻ bị nhiễm kiểu giáo dục ấy. Nó có bị tiêm nhiễm từ những đứa trẻ ấy không? Nó có thay đổi được chúng không? Nó có thể tìm được những sự an lành khi không thay đổi nổi? Thế giới sẽ chuyển động cùng cách giáo dục nào? – Mình đặt ra nhiều khả năng quá. Trong khi cái duyên sẽ chia nhỏ các khả năng ra cho mọi người. Thực tại của mỗi người chỉ diễn ra một số khả năng thôi. Ai cũng có bản năng tự chuyển động và thích nghi mà. Mình lo lắng chuẩn bị bao nhiêu điều thế là mình cũng định sở hữu con quá nhiều đấy nhé. – Ừ nhỉ. Sao em không nói sớm. – Thì giờ em mới chợt nghĩ ra. Mình cũng hơi tinh vi đấy. Mình cho là mình hiểu hết được bản năng sống của mình. Làm như tất cả đã phát lộ. Rồi đâm lo mình ít vốn. – Em vừa bảo chuẩn bị trước vẫn hơn mà. – Nhưng có những cái làm sao mà chuẩn bị được. Mình làm như mình kiểm soát được toàn bộ khả năng của mình í. – Anh làm gì có khả năng gì. – Đấy. Mình toàn nói thế. Rồi mình lại toàn ép uổng mình phải sẵn sàng như siêu nhân, một mình gánh chịu tất cả các khả năng của cuộc sống liền một lúc. Mình độc tài lắm. Mình còn chê ai. – Mịa, đau thế. Gậy ông đập lưng ông. Đúng là ý vợ là ý trời. – Hi hi. Em có bảo mình sai đâu. Càng khảo sát được nhiều khả năng càng hay. Em ghen với mình í chứ. Nhưng lúc nào việc khảo sát làm mình giảm quá nhiều năng lượng sống thì mình tạm dừng để em nạp cho mình. Cái ông Kunđêra lúc rời bàn viết về đủ thứ vây bủa chắc ông í cũng hưởng lạc bỏ xừ. Mình hiểu em không? Mình đi ăn kem đi. – Anh nói nhiều quá à? – Không, không sao. Em thích nghe mà. – Điếu cuối ngày mừng trăng đẹp nhé. – Không là không. Cái này anh đừng trách em thô bạo. (còn nữa)