← Tác phẩm
Tùy bút · Sáng tác: 19 tháng 4, 2010
Tính thơ 1: Hình ảnh (*0980)
3. Quá trình đưa hình ảnh vào ngôn ngữ Cách học ngôn ngữ bản năng, chủ yếu của đông đảo con người là ghi nhớ những âm thanh liên quan đến hình ảnh. (Tính họa trong ngôn ngữ đặc biệt mạnh là vì lí do này). Một đứa bé chưa biết nói, người ta kiên trì chỉ vào một người đàn ông và bảo “bố” thì đứa bé sẽ nhớ âm “bố” gắn với hình ảnh người đàn ông đó. Nói một cách hình tượng, âm “bố” được thu âm vào não và hình người đàn ông đó được ghi đè lên. Tương tự với âm “mẹ”, âm “bà”… Sau đó là rất nhiều phép so sánh, phân tích, tổng hợp khác, kết hợp với mùi vị, giọng nói, cử chỉ, biểu hiện... để tư duy khái quát hơn, phân biệt bố mình, bố người khác, danh từ “bố” nói chung, các nghĩa khác gắn với âm “bố”. Đứa trẻ sau nhiều lần thử sai sẽ biết chọn lọc từ rất nhiều hình ảnh, khái niệm, cảm nhận đã ghi lên âm “bố” (như bố mình, bố người khác, bao bố, bố tướng, tuyên bố...) để hiểu hoặc đưa ra âm “bố” (cũng như những kết hợp với âm “bố”) phù hợp từng bối cảnh, ngữ cảnh, văn cảnh, hoàn cảnh. Khi đứa trẻ học đến những tính từ “đói”, “buồn”, “nhớ”, “quý”, “thương”... thì nó sẽ tập trung nhiều vào biểu hiện của khuôn mặt và các ngôn ngữ cơ thể nơi người khác và ghi nhớ cách người khác gọi tên giúp các cảm xúc trong lòng nó. Ví dụ: Bé đang đói à? Nhớ mẹ à? Buồn gì thế? Tư duy trừu tượng bắt đầu phải huy động và nở rộ. * Khi đứa trẻ học chữ, nó ghi nhớ các kí hiệu được quy ước thông qua âm gắn với các hình kí hiệu đó. Ví dụ nhìn vào hình số 4 nó sẽ biết phát ra âm “bốn”. Sau này, nó sẽ phải linh hoạt hơn khi nhìn những số 4 méo mó “chữ bác sỹ” mà vẫn đưa về được hình số 4 “hoàn hảo”, “chính quy” và luận ra âm “bốn” trong tích tắc. Khi hầu hết con người học chữ, bước đầu tiên là học qua hình chữ. Bản chất việc học chữ của người bình thường là nhớ mặt chữ, đánh vần chỉ là bổ trợ. Với chữ a, chữ b, chữ c… phải nhớ mặt chữ chứ không thể đánh vần. Đánh vần giúp đứa trẻ nắm được quy tắc phát âm để chỉ cần nắm được bảng chữ cái, dù quên mặt chữ, vẫn có thể luận ra cách phát âm đúng. Hay chuỗi âm ríu rít của đánh vần cũng là một sự hấp dẫn để kích thích ghi nhớ. Nhưng khi đã thuộc càng nhiều mặt chữ rồi thì đánh vần trở thành khâu có thể bỏ qua. Nếu đánh vần không còn là vấn đề của bạn, bạn đang đọc những dòng này dựa trên trí nhớ về hình dạng các chữ chứ không phải đánh vần. Đã có nhữgn thí ngihệm khi đọc nhanh thì nhềiu người vẫn đọc đnúg một đạon văn có các từ đỏa lộn vị trí các chữ cái. Như chính câu vừa rồi. Phân biệt loại chữ tượng hình, tượng thanh (ví dụ tiếng Việt tượng thanh, tiếng Trung tượng hình) cũng chỉ tương đối là ở chỗ đó. Khi đọc quen rồi, tất cả trở thành tượng hình. Khi đọc ngôn ngữ chat, người đọc sẽ có một bước quy hình chữ dạng chat về hình chữ thông thường để nhận ra cách phát âm; thậm chí, khi đã đọc thạo ngôn ngữ chat thì bước quy về dạng chữ thông thường cũng có thể bỏ qua. Người dùng tự biết gắn hình ảnh của chữ chat với âm đọc của chữ “thường”. Dùng tốt ngôn ngữ chat thực chất là phát triển tư duy tượng hình. Những em bé biết đọc trước khi đánh vần chính là nhờ nhớ được mặt chữ. Năng khiếu này gần với năng khiếu ghi nhớ hình ảnh của hội họa hơn là năng khiếu ngôn ngữ. Năng khiếu ngôn ngữ là việc sử dụng ngôn ngữ thành thạo, thông minh, hài hước, lạ, đọc hiểu sâu và phát triển được tư duy, trí tưởng tượng, cảm xúc… Nó giúp bạn khi đọc một trang giấy đen đặc chữ bỗng thấy sự xanh tươi của khu rừng và khung cảnh quanh nó. Bạn cũng có thể cảm thấy những sợi dây tâm lí, cảm xúc vô hình chi phối sinh hoạt trong khu rừng tạo bằng chữ đó. Con thỏ buồn hay vui, con hổ tốt hay xấu hay nhiều mặt...
Xem thêm tác phẩm khác →