Một số lưu ý khi thảo luận 1. Cái đẹp, cái đúng là cái phải đuổi theo thay vì yên tâm mình đã có đủ. Người thực sự có đủ thẩm mỹ, hiểu biết ở mức cơ bản lại càng không áp đặt hay dễ dàng phán xét. Bởi vì, không ai có thể tạo quy chuẩn cái đẹp, cái đúng cho cả thế giới hơn 6 tỷ người (2008) cùng các loài khác và liên tục biến chuyển. May ra, chỉ có thể thuyết phục về cái mình thấy đúng, mình thấy đẹp bằng sức ám ảnh. Sức ám ảnh từ chất lượng của chúng hoặc chất lượng từ chính sự thuyết phục của mình. 2. Bởi điều 1 nên luôn cần tự cảnh giác khi lấy quan điểm của mình hay ai đó (dù nổi tiếng đến đâu) làm thước đo cái đẹp, cái đúng cho người khác. 3. Những tư tưởng, những thẩm mỹ cao cấp là những sản phẩm phải vất vả mới sáng tạo ra được suốt từ quá trình con người còn rất mông muội, dã man đến bây giờ là lúc bớt mông muội, dã man hơn một chút. Xuyên suốt lịch sử, nhiều con người tiếp tục trải qua khó khăn khi đưa những giá trị này vào thực hành, phổ biến. Tất cả những điều này thường phải trả giá rất đắt (tính mạng, sự kỳ thị, đói khổ…) để nâng cấp lên những level (cấp độ) cao hơn chứ không tự nhiên mà có. Bởi vậy, tư tưởng, thẩm mỹ cao cấp gắn nhiều với sự sáng tạo, sự trải nghiệm, sự áp dụng vào các hành vi sống để thử sai chứ không gói gọn vào các tóm lược hay các từ khóa (keyword) mà bất cứ ai cũng có thể nhanh chóng học vẹt. Hơn nữa, mọi tư tưởng, thẩm mỹ đều không hoàn hảo và có những đúng sai nhất định ở những hệ quy chiếu khác nhau. Bởi vậy, phát ngôn có nguy cơ trở nên sáo rỗng hoặc khả năng sai lầm là rất cao trong những trường hợp sau: + Không có khả năng sáng tạo + Chỉ có thói quen trích dẫn tư tưởng, thẩm mỹ của người khác mà chưa thực sự có quá trình trải nghiệm thông qua thực hành trong các hành vi sống, cọ xát với các tư tưởng, thẩm mỹ khác + Không lưu ý đến hệ quy chiếu về thời điểm lịch sử, văn hóa, ý thức hệ... + Không có sự hoài nghi về cái đẹp, cái đúng + Không liên tục nâng cấp, học hỏi tầm nhìn về cái đẹp, cái đúng Khi ở trong những trường hợp này mà hay phán xét thì sự phán xét thường quay trở lại chính người phán xét. 4. Tránh thói quen dãn nhãn con người (hay sự vật) rồi áp đặt quy tắc cho nhãn đó phải làm gì. Vd: Chính trị gia phải thủ đoạn, thương gia phải máu lạnh, nhà văn phải mơ mộng, nghệ sỹ phải lắm tật, đàn ông thì không nói dài, đàn bà thì nói là sai rồi… Sự dán nhãn này có thể đem lại cảm giác yên tâm khi mình nhốt được kẻ khác vào cái nhãn, mình thấu suốt về họ. Nhưng thực tế, nó là sự tự giới hạn cảm nhận về sự phong phú, tạo nên những định kiến lệch lạc. Thậm chí, có thể tạo nên thói quen lấy những định kiến lệch lạc này làm vũ khí để hạ thấp người khác. 5. Sự cảm thụ có thể biến chuyển do thời tiết, tâm trạng, sức khỏe, trình độ hiện tại... Bởi vậy, hãy thử dành thêm thời gian để cảm thụ lại thay vì tin vào những cảm xúc, nhận định có được khi đọc lướt, xem lướt và lấy chúng làm thước đo thẩm mỹ dài lâu. Việc cảm thụ lại sau từng giai đoạn không chỉ giúp hấp thụ được nhiều hơn, đánh giá rõ hơn tác phẩm mà còn đánh giá rõ hơn biểu đồ cảm thụ của mình. 6. Mỗi con người, tác phẩm, sản phẩm, mỗi phiên bản, quá trình đều có cái hay cái dở. Phương pháp nạp những cái bổ ích là tận dụng, chọn lọc thưởng thức những cái hay thay vì qua vài nét dở mà phủ định sạch trơn và bỏ lỡ cơ hội tìm ra cái thích thú cho chính mình. Thích thú khi phủ định sạch trơn rất có thể trở thành khoái cảm bệnh hoạn. Nó cũng rất gần với khoái cảm dán nhãn người khác vào cái xấu để hạ thấp. 7. “I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it” (Tôi không ưa những điều bạn nói nhưng tôi sẽ tranh đấu đến hơi thở cuối cùng để giữ quyền được nói cho bạn) hay “ I hate what you write, but I will give my life so that you can continue to write” (Xem mục Voltaire trên wikipedia). Đó là những câu lời nổi tiếng về sự dân chủ. “Câm miệng”, “im đi” là những từ thua cuộc trong tranh luận. Có thể sử dụng những phương pháp hợp lí hơn khi bất đồng quan điểm, thái độ: + Xem lại một lượt cuộc tranh luận để nắm rõ hơn về các lí lẽ và các ngữ cảnh. + Thông báo với riêng với ban quản trị về việc bị xâm hại hoặc công khai phê phán ở khu vực khiếu nại nếu thái độ của người thảo luận xâm phạm luật chơi chung. + Tạo trưng cầu nick ý để có nhận định từ cộng đồng. + Gửi tin nhắn riêng (personal message) đến đối tượng tranh luận. Có thể gửi nội dung bộ lưu ý này hoặc những ví dụ về ngụy biện khác, chỉ ra người đó mắc phải sai lầm nào. Biết đâu lại kết thành bạn bè. + Bỏ người đó và Ignore list (danh sách tảng lờ. Khi bạn đăng nhập nick, bài viết của những người bạn đưa vào Ignore list sẽ bị ẩn đi). 8. Bởi những lí do trên, sôi nổi, quyết liệt nhưng hòa nhã trong thảo luận là chiến lược có thể đem lại sự tôn trọng lâu dài. Những ức chế trong cuộc sống hoặc do cảm giác thảo luận thua kém có thể xả vào các chương trình giải trí khác để tránh làm giảm chất lượng hay phá vỡ cuộc tranh luận.