đi ra đường phải luôn nhớ đeo biển: KHÔNG-TÔI-KHÔNG-BỊ-ĐIÊN mua cái gì cũng phải trả tiền trước nếu hứng lên chạy người ta không hô hoán sống sao nổi lúc cả phố xúm vào đánh yêu ai cũng phải biết nói dối nói với nó là đang thất nghiệp nó ễnh bụng rồi hẵng nói thật học thuộc lòng đọc không ngắc ngứ xong thì mới được lấy bút viết nghe rõ chưa nhóc con nhà thơ kẻ bị định mệnh đâm vào mắt một mắt thủng chữ thờ một mắt rách chữ ơ 18.01.04 ============================ Chào bạn evian, Cảm ơn bạn đã thích thơ tôi. Cảm ơn bạn đã thấy cả thơ dở. Bạn viết câu này về một trong những cái dở nhất: "Nhất là những bài mà tôi có cảm tưởng anh đang gồng mình lên để triết lý". Nhân đây tôi muốn kể một chút ít về chuyện làm thơ, nói chính xác hơn là về chuyện làm thơ của tôi. Tôi không cho rằng triết lí nào đó nói ra cũng chỉ nhẹ nhàng như một hơi thở, một làn khói. Vẫn có khi phải gồng mình, mặt nhăn nhúm, người cứng đờ mà nói. Cũng như có thời chúng ta từng tưởng nhảy muốn được đánh giá là hay bắt buộc phải uyển chuyển thướt tha, mềm dẻo; nhưng khi những điệu break dance mô phỏng hoạt động cứng nhắc của rôbốt đầy thú vị ra đời thì chúng ta phải dần nghĩ lại. Ở đây tôi không định so sánh khập khiễng để đánh tráo khái niệm, tôi hiểu ý bạn. ?oNói trắng ra thì? ý bạn (và cả ý tôi) ?ogồng mình lên? có thể hiểu là sượng và nhạt. Sượng và nhạt một cách tầm thường chứ không phải có dụng ý làm cho sượng và nhạt để tạo nên một bầu không khí nghệ thuật nào đó. Chúng là sự kém cỏi, một cách giải toán dở, thụ động, như kiểu làm một loại bài tập về nhà học chăm công thức thì ai cũng làm được. Chúng không phải là một cách giải toán đẹp như thơ. Tôi thích những bài toàn chứa những cách giải bất ngờ. Tôi dốt toán và thấy với trường hợp của tôi, làm toán không thực tế bằng làm thơ, nhưng tôi cũng thấy toán có nhiều cái hay nên đôi lúc (chỉ đôi lúc) muốn làm những bài thơ đẹp như những bài toán nhiều cách giải. Mà người ta có thể gọi là thơ triết lí. Chắc có người đọc vài bài nhận xét trong topic này hoặc vài nơi khác thấy thường có ý kiến nói thơ tôi là thơ triết lí nên cứ ám ảnh về mục đích triết lí trong thơ tôi. Chẳng qua là tôi thường thấy cái gì đung đúng mơi mới thì tôi viết. Theo thời gian, tôi lại thấy cái đung đúng mơi mới nào đấy sai sai cu cũ thì tôi lại tìm cái đung đúng mơi mới khác. Tôi đâu có định triết lí. Trong khi viết, nếu cái chất (tạm gọi là) nhạy ngôn ngữ bẩm sinh được tiết ra thì chữ bú lấy dòng sữa ấy và lớn thành thơ hay. Nhưng có lúc làm nhiều hoặc vì lí do nào đó (làm ẩu chẳng hạn) nó không tiết ra. Và thế là hỏng. Hồi trước tôi thường nghĩ là làm thơ dễ và nhẹ nhàng như chơi thôi. Đâu nhận thức được là bên cạnh những bài làm trơn tru trong vài giây vài phút khi chất nhạy tiết ra rất tự nhiên; còn có những bài mình phải căng não lên để suy nghĩ theo nhiều hướng mất cả tiếng. Vận công mãi mới tiết ra được, hoặc không. Mà sau rốt thì chữ đã viết ra. Nên có lúc mệt mà vẫn mất cả nước lẫn cái. Tôi thấy không phải bài ung dung để ?otự thơ đến? nào cũng hay và không phải bài cố ?obắt thơ đến? nào cũng dở. (Cái chất nhạy được tiết ra nó lười theo qui luật lắm. Nó không thích bị người đời bắt vở. Và nó cũng thích bị bắt vở để được thấy ít nhất một lần có kẻ đủ khả năng bắt vở. Như kiểu gã Độc Cô Cầu Bại vậy). Trong đời sống con người, chúng ta cần nhiều trạng thái thanh thản hơn các trạng thái khác bởi nếu lúc nào cũng lên gân thì chuyện đứt mạch, chập mạch khó tránh. Cũng tương tự chuyện ấy, những bài thơ không cố làm thường chiếm tỷ lệ hay nhiều hơn. Hơn nữa, thơ là thiên phú (mỗi người đều có một khả năng trời phú nhưng không phải ai cũng tìm ra nó là cái gì) nên khá tự nhiên, không phải cứ cố mà được. Chỉ là ?othường là thế? thôi, cũng có lúc có cái cố mà đâm ra hay. Dễ có người lại bảo: Chú chủ trương cái cố là bố cái hay thế là tá điền, là cậy sức, là phi nghệ thuật. Tôi chỉ muốn nói trong nghệ thuật, điều quan trọng nhất là phải biết trân trọng cái ngoại lệ. Những nhận định đều đều quá lâu khiến người ta ngủ béng và quên còn phải thức để sống và cho người khác ngủ. Nếu bạn hoặc ai đó có lúc ?ogồng mình lên? để cho rằng tôi đang triết lí; mới biết một bài thơ là của tôi, chưa đọc đã chuẩn bị tinh thần ?onó lại sắp triết lí đây, để xem nó triết lí ra sao nào? thì tôi tin bạn hoặc ai đó sẽ ngộ nhận nhiều bài thơ là dở. Ví dụ như bài thơ phía trên, nếu bạn tiếp nhận nó với một trạng thái xem chú hề làm trò bạn sẽ thấy nghĩa của nó khác hẳn với trạng thái bạn quan niệm mình đang chứng kiến một kẻ bất mãn lải nhải trong cơn say. Nhưng bạn chỉ cười phá lên và ra về ngủ ngon thì bạn chả hiểu gì cả. Nhiệm vụ người viết là tạo nên tính đa nghĩa, cái có thể bùng nổ sau nghĩa đen. Và nhiệm vụ của người đọc (trong thâm tâm tự cho mình là người biết đọc như người viết tự cho mình là người biết viết) là phải tìm thấy nó và châm ngòi để hưởng vụ nổ, phá vỡ sự ù ù cạc cạc trong chính mình. Khi còn cũ, tôi cũng có một vài lần (và không chắc sẽ không sẽ) trách oan một số bài thơ có xu hướng mới của mình là dở. Tôi biết tôi không thể không có những bài thơ dở. Nhưng tôi không cho là những bài thơ bạn cho là dở trùng hợp nhiều với những bài mà tôi cũng cho là. Và tôi cho là không phải mọi cái tôi cho là đều là cái mà bản chất nó là. Có những bài dở mà tôi phát hiện được yếu điểm hoặc nó như một bản nháp để lần sau làm hay hơn. Có yếu điểm thì không phát hiện được, cứ lặp lại mãi cái nhàm chán và sượng đó. Có cái phát hiện được nhưng khả năng hoặc điều kiện có hạn mà không vượt qua được. Tôi thích được người khác chỉ ra cụ thể và chính xác những yếu điểm trong tôi mà con người có thể vượt qua trong khi tôi không (hoặc chưa) thể phát hiện. Chứ bảo thơ tôi chưa hay 100% thì tôi chịu không biết làm thế nào. Chứ bảo hồi bé tôi có tè dầm thì tôi cũng biết và biết sửa rồi ạ. Còn phong cách? Tôi nghĩ nếu bạn còn đọc thì bạn còn có khả năng hiểu ra vấn đề. Hê, nhân tiện thì nói lan man. Có thêm một độc giả bảo thích, sẽ đọc nữa và tin là còn nhiều người đọc là tôi hơi hơi vui, không sợ chết đói lắm. Thời gian còn trôi và chúng ta còn nghĩ khác, còn nhiều cảm tưởng khác. Bạn ?ophê bình? tôi hay tôi ?ophê bình? bạn không có nghĩa là chúng ta cấm nhau viết mà chỉ để lần sau viết hay hơn. Câu: "Tôi cười tôi khóc bâng quơ Người nghe cười khóc có ngờ chi không?? của Bùi Giáng tôi thấy bình thường, không thích lắm. Tôi rất thích câu này trong bài ?oLuống Cuống? của ông, nó làm tôi bật cười và tự nhủ phải ghi nhớ vào óc: ?oThưa cô bao xiết bàng hoàng Cô nêu câu hỏi ngỡ ngàng xiết bao? Được away sửa chữa / chuyển vào 23:13 ngày 30/01/2004