2. Phân biệt giữa cái lạ và ý tưởng - Ranh giới giữa cái lạ (trong hình ảnh, âm thanh, ý nghĩ, cách thể hiện...) và ý tưởng khá khó phân biệt. Cái lạ thường là làm khác đi cái thông thường còn ý tưởng thường là làm khác đi cái thông thường một cách có chủ ý, nó thường nảy ra khi tư duy về câu trả lời cho một câu hỏi. Ví dụ: Làm sao cứu hộ được cho một vùng giao thông bị tê liệt? Buồn tè quá, muốn vào đi vệ sinh ở quán nước mà không có tiền uống nước, làm thế nào bây giờ? Giễu nhại lão Picasso thế nào đây? - Ý tưởng cũng thường là cái khởi đầu cho ý niệm (concept). Có thể giả tưởng quá trình làm ra bài “Ca dao ngược” như thế này: Người làm ra bài ca dao đó là một người có sức thắc mắc mạnh mẽ. Có thể thấy lao động, thử nghiệm thắc mắc của người này rõ ràng là một quá trình lâu dài thông qua sức biểu hiện nhuần nhuyễn và kỹ thuật gieo vần của bài ca dao. Một hôm, người này nghe một câu như “Bước sang tháng sáu bỏng chân/Tháng chạp hai quần vẫn lạnh thấu xương” và thắc mắc “Chả nhẽ cứ chịu thế mãi?” (có thể câu hỏi này chỉ vụt lên trong tích tắc) và nảy ra ý nhại ngay: “Bước sang tháng sáu giá chân/Tháng chạp nằm trần bức đổ mồ hôi”. Và cứ theo đà “vần gợi ý” của lục bát, ý tưởng nói ngược lóe lên ban đầu được triển khai thành ý niệm xuyên suốt cả bài. Mặc dù câu chuyện trên là giả tưởng nhưng có thể nói, rất nhiều ý tưởng, ý niệm đã xuất hiện và được triển khai theo những cách tương tự. - Thêm một ví dụ để phân biệt giữa hình ảnh lạ không có ý tưởng và hình ảnh lạ có ý tưởng: Một đứa trẻ tô mặt trời màu tím vì nó không biết mặt trời màu gì, chỉ tô theo ý thích ngẫu nhiên sẽ tạo nên cái lạ về hình ảnh mặt trời trong mắt người có logic nhưng không nói lên điều gì về nội lực ý tưởng. Một đứa trẻ biết là mặt trời “phải” tô màu đỏ, màu cam, màu vàng mà vẫn tô màu tím chỉ vì nó thích màu tím và đã tô rất nhiều thứ khác trong tranh màu tím thì nó biểu hiện xu hướng tạo nên những thứ khác người nhưng những thứ khác người đó lại rất dễ giống nhau và sáo mòn. Nhưng một đứa trẻ tự hỏi “sao không thử tô mặt trời màu tím nhỉ?” thì đó là ý tưởng. Ở đây, nó ý thức được việc thử làm chệch đi quan hệ nhân quả thường thấy [mặt trời-màu đỏ, vàng, cam] thành [mặt trời-màu tím]. - Trong những cái lạ hàm chứa ý tưởng, người xem còn thường thấy được nhu cầu làm mới. Xin nhấn mạnh cụm từ “nhu cầu làm mới”. Chính nhu cầu này, bên cạnh những nhu cầu sinh tồn, đã tạo nên một thế giới vật chất và tinh thần nhân tạo song hành với thế giới tự nhiên, cải biến thế giới tự nhiên và liên tục tái sản xuất dựa trên nguyên liệu là thế giới tự nhiên và chính thế giới do nhu cầu làm mới tạo ra. Có thể nhìn thấy sức mạnh làm mới này bằng cách nhìn vào những sản phẩm vật chất (hãy thử lên bản đồ vệ tinh google earth để xem cách con người bao phủ bề mặt hành tinh hoang sơ bằng sự hiện diện và tác động của mình) và sản phẩm tinh thần (hãy xem lượng sách, sách bình về sách, báo, blog, tác phẩm nghệ thuật, những diễn đàn, những cuộc chat, những email... ngồn ngộn và ngày càng tăng) do ý tưởng và ý chí của con người tạo ra.